Τι αλλάζει για το Κράτος, τα Μονοπάτια και τους Ορειβάτες;
Η ένταξη του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως «Μικτό Μνημείο» (Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς) γιορτάστηκε ως μια μεγάλη εθνική επιτυχία. Όμως η σφραγίδα της UNESCO δεν είναι ένα απλό παράσημο ή ένα τουριστικό σήμα — είναι ένα αυστηρό διεθνές συμβόλαιο ευθύνης. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για την ελληνική πολιτεία, ποιους περιορισμούς θέτει στο ίδιο το κράτος και τι μαθήματα μπορούμε να πάρουμε από άλλα μεγάλα βουνά του κόσμου;
1. Οι αυστηρές υποχρεώσεις και οι περιορισμοί προς το Κράτος
Με την ένταξη, η διαχείριση του βουνού περνά κάτω από το διεθνές μικροσκόπιο. Το κράτος παύει να μπορεί να αποφασίζει αυθαίρετα ή αποσπασματικά.
«Φρένο» σε ασύδοτες αναπτύξεις & βαριές υποδομές:
Απαγορεύεται αυστηρά κάθε σκέψη για βαριές τουριστικές εγκαταστάσεις, δρόμους με άσφαλτο σε ευαίσθητες ζώνες ή αλλαγή χρήσεων γης. Μπαίνει «κόκκινη γραμμή» σε έργα ΑΠΕ (π.χ. ανεμογεννήτριες ή μεγάλα υδροηλεκτρικά) εντός της προστατευόμενης ζώνης και της περιμετρικής ζώνης προστασίας.
Υποχρεωτικές Εκτιμήσεις Επιπτώσεων:
Πριν εγκριθεί οποιοδήποτε έργο (ακόμη και η ανακαίνιση ενός καταφυγίου ή η διάνοιξη ενός νέου μονοπατιού), απαιτείται ειδική μελέτη επιπτώσεων στην Παγκόσμια Αξία του μνημείου.
Ο εφιάλτης της «Μαύρης Λίστας»:
Αν το κράτος αμελήσει το βουνό, η UNESCO έχει το δικαίωμα να το εντάξει στα “Μνημεία σε Κίνδυνο” ή ακόμα και να του αφαιρέσει τον τίτλο (όπως συνέβη στην κοιλάδα του Έλβα στη Δρέσδη). Ο διεθνής διασυρμός για μια χώρα σε μια τέτοια περίπτωση είναι τεράστιος.
2. Τι χρειάζεται για να λειτουργήσουν αυτοί οι περιορισμοί;
Για να μην μείνουν οι διακηρύξεις στα χαρτιά, απαιτείται μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που διοικείται το βουνό:
Ενιαίο & Θεσμοθετημένο Διαχειριστικό Σχέδιο:
Τέλος στην πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων ανάμεσα σε Υπουργεία, Δασαρχεία, Δήμους και Περιφέρειες. Απαιτείται ένας κεντρικός φορέας (ΟΦΥΠΕΚΑ) με ουσιαστική αποφασιστική ισχύ.
Μόνιμη Στελέχωση & Χρηματοδότηση:
Η προστασία δεν γίνεται με εθελοντές μόνο. Χρειάζονται μόνιμοι φύλακες βουνού, επιστημονικό προσωπικό παρακολούθησης της χλωρίδας/πανίδας και σταθεροί πόροι για τη συντήρηση υποδομών.
Σύστημα Τακτικής Παρακολούθησης:
Συνεχής μέτρηση των περιβαλλοντικών δεικτών (ποιότητα υδάτων, διάβρωση μονοπατιών, πληθυσμοί άγριων ζώων) και υποβολή περιοδικών εκθέσεων στην UNESCO.
3. Πρακτικές & Παραδείγματα από τον Υπόλοιπο Κόσμο
Πώς διαχειρίζονται παρόμοια μνημεία UNESCO άλλες χώρες;
Δολομίτες (Ιταλία) και National Park Triglav (Σλοβενία):
Διαχείριση Κυκλοφορίας: Στις δημοφιλείς προσβάσεις, η είσοδος οχημάτων περιορίζεται δραστικά τις ώρες αιχμής. Χρησιμοποιούνται υποχρεωτικά τοπικά λεωφορεία.
Zero Waste Καταφύγια: Τα καταφύγια υποχρεούνται να διαθέτουν βιολογικούς καθαρισμούς και τα απόβλητα/σκουπίδια μεταφέρονται χαμηλά με ειδικά συστήματα ή ελικόπτερα, με το κόστος να ενσωματώνεται στις υπηρεσίες.
Πυρηναία – Mont Perdu (Γαλλία / Ισπανία – Μικτό Μνημείο UNESCO):
Ζωνοποίηση Χρήσεων: Αυστηρός διαχωρισμός του βουνού σε ζώνες απόλυτης προστασίας (όπου επιτρέπεται μόνο η πεζοπορία) και ζώνες ήπιας ανθρώπινης δραστηριότητας.
Ανώτατο ημερήσιο όριο επισκεπτών: Σε ευάλωτες διαδρομές υπάρχει ανώτατο ημερήσιο όριο επισκεπτών με προκρατήσεις μέσω εφαρμογής.
4. Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς τους Ορειβάτες;
Το μήνυμα είναι σαφές: Η UNESCO δεν ήρθε για να μας κλείσει την πόρτα στο βουνό, αλλά για να βάλει κανόνες ώστε να υπάρχει το βουνό και για τις επόμενες γενιές.
Τι κερδίζουμε: Καλύτερα σηματοδοτημένα μονοπάτια, ασφαλέστερα καταφύγια, προστασία του φυσικού τοπίου από αυθαίρετες επεμβάσεις.
Τι προσφέρουμε: Περισσότερη πειθαρχία. Το ελεύθερο καμπινγκ, το άναμμα φωτιάς, τα σκουπίδια και η κίνηση εκτός μονοπατιών σε ευαίσθητες ζώνες θα επιφέρουν πλέον (ελπίζω) αυστηρά πρόστιμα.
Η δική μας ευθύνη
Η ένταξη στην UNESCO αναγκάζει το κράτος να αναλάβει τις ευθύνες του. Παράλληλα όμως, καλεί κι εμάς, την ορειβατική κοινότητα, να περάσουμε από τη νοοτροπία του «χρήστη» του βουνού στη νοοτροπία του θεματοφύλακα (που είναι άλλωστε υποχρέωση κάθε πεζοπόρου, λάτρη του βουνού και της φύσης).
Είμαστε έτοιμοι;💅; (Αν και πολύ αμφιβάλλω, σας καλώ να με διαψεύσετε🙏…)
