Εκπαιδευτικό υλικό από το GreekHiker με οδηγούς, συμβουλές και χρήσιμους πόρους για πεζοπορία, ασφάλεια στο βουνό και δεξιότητες υπαίθρου, ώστε να βοηθήσει τόσο αρχάριους όσο και πιο έμπειρους εξερευνητές.
Όταν το τερέν αλλάζει από χώμα σε σκληρό χιόνι (firn) ή καθαρό πάγο, η τριβή που προσφέρουν οι σόλες των ορειβατικών υποδημάτων παύει να είναι επαρκής. Σε αυτό το σημείο, η χρήση των κραμπόν (crampons) καθίσταται όχι απλώς απαραίτητη, αλλά ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια και την προώθηση του ορειβάτη.
Ας δούμε αναλυτικά πώς διακρίνονται, πώς λειτουργούν και τι πρέπει να προσέξετε κατά την επιλογή και τη χρήση τους.
1. Βασική Διάκριση: Αρθρωτά vs. Πλαισίου
Η πρώτη μεγάλη απόφαση αφορά την κατασκευή του σκελετού, η οποία καθορίζει τη χρήση τους:
Αρθρωτά Κραμπόν (Articulated): Αποτελούνται από δύο κύρια μέρη που συνδέονται με ένα κινητό στέλεχος (μπάρα). Αυτή η κατασκευή επιτρέπει στο κραμπόν να ακολουθεί τη φυσική κάμψη του ποδιού κατά το βάδισμα.
Πλεονέκτημα: Άνεση στο περπάτημα σε χιονισμένες πλαγιές.
Κραμπόν Πλαισίου / Σταθερά (Rigid): Ο σκελετός είναι ενιαίος και άκαμπτος. Αυτό σημαίνει ότι το κραμπόν δεν λυγίζει.
Ιδανικά για: Αναρρίχηση σε πάγο (καταρράκτες), πολύ απότομο έδαφος και μεικτή (mix) αναρρίχηση.
Πλεονέκτημα: Παρέχουν μέγιστη σταθερότητα όταν ο αναρριχητής στέκεται μόνο στις μπροστινές ακίδες.
2. Η Ανατομία των Ακίδων (Point Geometry)
Ο αριθμός, η θέση και το σχήμα των ακίδων καθορίζουν την απόδοση του κραμπόν σε διαφορετικούς τύπους πάγου.
Μπροστινές Ακίδες (Front Points)
Οριζόντιες: Λειτουργούν σαν μικρά φτυάρια. Παρέχουν εξαιρετική «άνωση» και κράτημα στο σκληρό χιόνι (firn). Δυσκολεύονται όμως να διεισδύσουν σε σκληρό, «γυάλινο» πάγο.
Κάθετες (Vertical): Σχεδιασμένες σαν τις μύτες της αξίνας (πιολέ). Διεισδύουν εύκολα στον σκληρό πάγο με ελάχιστο χτύπημα. Σε μαλακό όμως χιόνι, τείνουν να «κόβουν» και δεν συγκρατούν αποτελεσματικά.
Διάκριση βάσει αριθμού ακίδων (10 vs 12)
Η επιλογή μεταξύ 10 και 12 ακίδων εξαρτάται από την κλίση του εδάφους:
Αρθρωτό Κραμπόν με 10 ακίδες
Κραμπόν 10 Ακίδων (Walking/Classic):
Διάταξη: Διαθέτουν δύο μπροστινές ακίδες, αλλά στερούνται το δεύτερο ζευγάρι ακίδων που «κοιτάζει» προς τα εμπρός.
Πλεονεκτήματα: Είναι ελαφρύτερα και ιδανικά για μικρά νούμερα παπουτσιών.
Περιορισμοί: Σε κλίσεις άνω των 35°, η ανάβαση στις μύτες γίνεται κουραστική λόγω έλλειψης υποστήριξης στο μετατάρσιο.
Κραμπόν 12 Ακίδων (Technical/Mountaineering):
Η διαφορά: Το επιπλέον ζευγάρι ακίδων (3ο και 4ο στη σειρά) προεξέχει προς τα εμπρός, ακριβώς πίσω από τις κεντρικές μύτες.
Πλεονεκτήματα: Προσφέρουν σταθερή πλατφόρμα σε απότομες πλαγιές και καλύτερο κράτημα κατά την κατάβαση (flat footing).
Περιορισμοί: Ελαφρώς αυξημένο βάρος και ανάγκη για προσοχή στο βάδισμα για να μην σκαλώσουν στις γκέτες.
Συγκριτικός Πίνακας
Χαρακτηριστικό
10 Ακίδες
12 Ακίδες
Κύρια Χρήση
Πεζοπορία χιονιού, παγετώνες
Ορειβασία, απότομες πλαγιές
Βάρος
Χαμηλό (Light packing)
Μεσαίο
Απόδοση σε κλίση
Περιορισμένη (>35°)
Εξαιρετική
Ιδανικό για
Αρχάριους / Ski Touring
Τακτικούς ορειβάτες
Αυτόματο Κραμπόν Πλαισίουμε 12 ακίδες
3. Συστήματα Πρόσδεσης
Ένα κραμπόν είναι τόσο καλό όσο η σύνδεσή του με την μπότα. Η απώλεια κραμπόν σε εκτεθειμένο πεδίο είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Πρόσδεση με Ιμάντες (Δετά – Strap-on): Ο universal τρόπος με συνθετικούς ιμάντες.
Συμβατότητα: Ταιριάζουν σχεδόν σε όλες τις μπότες.
Προσοχή: Μην τα σφίγγετε υπερβολικά σε δερμάτινες μπότες για να αποφύγετε τον περιορισμό της κυκλοφορίας και τα κρυοπαγήματα.
Αυτόματη Πρόσδεση (Step-in): Με μεταλλική μπάρα μπροστά και μηχανισμό στη φτέρνα.
Προϋπόθεση: Απαιτούν άκαμπτες μπότες με ειδικές εγκοπές (shelves) μπροστά και πίσω.
Προσοχή: Χρησιμοποιείτε πάντα τον ιμάντα ασφαλείας για να εμποδίσετε την απασφάλιση της δέστρας από χτύπημα.
Ημιαυτόματη Πρόσδεση (Hybrid): Πλαστική στεφάνη μπροστά και αυτόματο μηχανισμό πίσω.
Προϋπόθεση: Μπότες με εγκοπή μόνο στη φτέρνα. Συνδυάζουν ευκολία και σταθερότητα.
Spikes (Μικρο-κραμπόν): Πότε να τα εμπιστεύεστε και πότε όχι
Μια ιδιαίτερη κατηγορία που συναντάμε συχνά είναι τα spikes (ή microspikes). Πρόκειται για ελαφριές κατασκευές με μικρές ακίδες και αλυσίδες που στερεώνονται στο παπούτσι με ένα ελαστικό δίχτυ. Παρόλο που είναι εξαιρετικά βολικά, δεν αποτελούν ορειβατικό εξοπλισμό.
Πότε να τα χρησιμοποιείτε: Είναι ιδανικά για παγωμένα μονοπάτια χαμηλής κλίσης, για trail running στο χιόνι ή για περπάτημα γύρω από το καταφύγιο. Το χαμηλό τους βάρος τα καθιστά την τέλεια λύση για “νηπιακό” τερέν.
Πότε να τα αφήνετε στο σακίδιο: Μόλις η κλίση της πλαγιάς αυξηθεί (πάνω από 20°-25°), τα spikes γίνονται επικίνδυνα. Η έλλειψη μπροστινών ακίδων σημαίνει ότι δεν μπορείτε να “καρφώσετε” τη μύτη για να ανεβείτε, ενώ η ελαστική τους πρόσδεση επιτρέπει στο παπούτσι να “ρολάρει” μέσα στο λάστιχο, προκαλώντας αστάθεια.
Κανόνας ασφαλείας: Αν η διαδρομή σας περιλαμβάνει απότομα περάσματα ή εκτεθειμένες πλαγιές, τα spikes είναι ανεπαρκή. Στην ορειβασία, η ασφάλεια ξεκινά εκεί που τελειώνει το λάστιχο και αρχίζει το ατσάλινο κραμπόν.
Πολύ απλό κραμπόνμε μόνο 6 ακίδες
Spikes (Μικρο-κραμπόν)
4. Antibott: Η Άμυνα κατά του Χιονιού
Τα Antibott είναι ελαστικά εξαρτήματα στον πάτο του κραμπόν που εμποδίζουν το υγρό χιόνι να κολλάει (balling up). Χωρίς αυτά, το χιόνι δημιουργεί ένα στρώμα κάτω από τις ακίδες, με αποτέλεσμα να γλιστράτε. Θεωρούνται πλέον υποχρεωτικό στοιχείο ασφαλείας.
5. Ρύθμιση Μήκους: Μια “Εσωτερική” Υπόθεση
Η ρύθμιση πρέπει να είναι ακριβής ώστε το κραμπόν να γίνεται “ένα” με τη σόλα.
Στα αρθρωτά η ρύθμιση είναι απλή (κινητή μπάρα).
Στα πλαισίου απαιτούνται συχνά εργαλεία (άλεν).
Pro Tip: Ρυθμίστε τα πάντα από το σπίτι. Το να παλεύετε με βίδες και παγωμένα μέταλλα σε μια θύελλα είναι μια εμπειρία που θέλετε να αποφύγετε.
Συμπέρασμα
Η επιλογή των κραμπόν εξαρτάται από τον τύπο των διαδρομών που σκοπεύετε να κάνετε. Για τον μέσο ορειβάτη που η μόνη του έγνοια είναι να χαρεί τη φύση με ασφάλεια, ένα αρθρωτό κραμπόν με 10 ή 12 ακίδες και antibott είναι η πιο ευέλικτη λύση. Για τους λάτρεις του κάθετου πάγου, τα κραμπόν πλαισίου με κάθετες ακίδες είναι μονόδρομος. Σε κάθε περίπτωση, η σωστή εφαρμογή στην μπότα και η εξάσκηση στην τοποθέτηση είναι αυτά που θα εγγυηθούν την ασφάλειά σας στο βουνό.
Η σωστή επιλογή ένδυσης στην ορειβασία δεν είναι ζήτημα μόδας, αλλά θερμορύθμισης και ασφάλειας. Η βασική αρχή είναι το “σύστημα των επιπέδων” (layering), το οποίο μας επιτρέπει να προσαρμοζόμαστε άμεσα στις μεταβολές του καιρού και της έντασης της προσπάθειάς μας.
Τα ρούχα σε μια ορειβατική εξόρμηση πρέπει να επιλέγονται ανάλογα με τις συνθήκες. Κατά την κίνηση, θα πρέπει να βρισκόμαστε στο κατώτερο όριο της θερμικής άνεσης, καθώς πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι θα θερμανθούμε από την ίδια τη δραστηριότητα. Αν ζεσταθούμε περισσότερο από το αναμενόμενο ή αν κρυώνουμε, ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία αφαιρώντας ή προσθέτοντας ένα επίπεδο ρούχων. Η βασική αρχή του σωστού ντυσίματος στην ορειβασία είναι η απομάκρυνση της υγρασίας (είτε πρόκειται για εξωτερικό νερό είτε για τον ιδρώτα μας). Τα υγρά ρούχα χάνουν τη μονωτική τους ικανότητα και μας εκθέτουν στο κρύο. Η πρώτη απαίτηση είναι να διατηρούμε τα ρούχα όσο το δυνατόν λιγότερο υγρά και η δεύτερη να έχουμε ρούχα που στεγνώνουν γρήγορα.
“Ντυθείτε ελαφρώς κρυώνοντας”
Ξεκινώντας τη διαδρομή, πρέπει να νιώθετε μια ελαφριά ψύχρα. Κατά την κίνηση, το σώμα παράγει μεγάλη ποσότητα θερμότητας. Αν ξεκινήσετε ζεστά, θα ιδρώσετε γρήγορα, και η υγρασία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός στο βουνό, καθώς οδηγεί σε υποθερμία κατά τις στάσεις.
1ο Επίπεδο: Το “Δεύτερο Δέρμα” (Base Layer)
Σκοπός: Η απομάκρυνση του ιδρώτα από το δέρμα.
Υλικά: Συνθετικά (πολυεστέρας) ή μαλλί Merino. Το μαλλί Merino δεν μυρίζει μετά από μέρες χρήσης, ενώ τα συνθετικά στεγνώνουν ταχύτερα. Προσοχή: Αποφύγετε το βαμβάκι. Το βαμβάκι απορροφά τον ιδρώτα, στεγνώνει αργά και παγώνει πάνω σας.
2ο Επίπεδο: Η Μόνωση (Mid Layer)
Σκοπός: Η παγίδευση της σωματικής θερμότητας.
Επιλογή Α (Fleece): Κλασική λύση. Διαπνέει εξαιρετικά αλλά δεν κόβει τον αέρα. Τα νούμερα (100, 200, 300) υποδηλώνουν το πάχος. Επιλογή Β (Softshell): Ο “ενδιάμεσος παίκτης”. Κόβει τον αέρα, αντέχει σε μια ελαφριά ψιχάλα και διαπνέει περισσότερο από ένα αδιάβροχο. Είναι το ιδανικό ρούχο για την πλειονότητα των αναβάσεων.
3ο Επίπεδο: Η Προστασία (Outer Shell)
Σκοπός: Προστασία από βροχή, χιόνι και ισχυρό άνεμο.
Hard Shell (Μεμβράνες τύπου Gore-Tex): Αδιάβροχα αλλά διαπνέοντα. Επιτρέπουν στους υδρατμούς να βγουν, αλλά δεν αφήνουν το νερό να μπει.
Πόντσο: Οικονομική λύση για ξαφνική μπόρα, αλλά ακατάλληλη για τεχνικό πεδίο ή δυνατό αέρα, καθώς προκαλεί έντονη εφίδρωση.
Το Επίπεδο “Ανάγκης”: Πουπουλένιο Τζάκετ (Insulation Layer)
Σε συνθήκες έντονου κρύου ή κατά τη διάρκεια των στάσεων, ένα πουπουλένιο (ή συνθετικό “puffy”) τζάκετ είναι απαραίτητο. Το πούπουλο προσφέρει την καλύτερη αναλογία ζέστης/βάρους, αλλά αν βραχεί χάνει τις ιδιότητές του. Σε υγρές συνθήκες, προτιμήστε συνθετική γέμιση.
Το Καλύτερο Συνθετικό Υλικό Μόνωσης (Synthetic Insulation)
Σήμερα, η τεχνολογία έχει πλησιάσει πολύ τις ιδιότητες του φυσικού πούπουλου, με το πλεονέκτημα ότι τα συνθετικά υλικά συνεχίζουν να μονώνουν ακόμα και αν βραχούν.
Το κορυφαίο υλικό θεωρείται το PrimaLoft® Gold.
Γιατί ξεχωρίζει: Είναι το πιο προηγμένο συνθετικό υλικό σε σχέση θερμότητας/βάρους, πλησιάζοντας τη μόνωση ενός πουπουλένιου τζάκετ 550 fill power.
Παραλλαγές: Η έκδοση PrimaLoft® Gold Insulation with Cross Core™ χρησιμοποιεί τεχνολογία Aerogel (το ελαφρύτερο στερεό στον κόσμο), προσφέροντας έως και 52% περισσότερη ζεστασιά με το ίδιο βάρος.
Άλλα κορυφαία υλικά ανάλογα με τη μάρκα:
Coreloft™ (Arc’teryx): Πολύ ανθεκτικό στη συμπίεση και εξαιρετικά διαπνέον, ιδανικό για έντονη κίνηση.
PlumaFill (Patagonia): Χρησιμοποιείται στο μοντέλο Micro Puff και θεωρείται η καλύτερη απομίμηση της δομής του πούπουλου, προσφέροντας εξαιρετική συμπιεστότητα (packability).
Το Θεμέλιο: Ορειβατικές Κάλτσες
Η σωστή κάλτσα είναι εξίσου σημαντική με το μποτάκι, καθώς προστατεύει από φουσκάλες και διατηρεί τη θερμοκρασία στα άκρα.
Υλικό: Το μαλλί Merino θεωρείται το κορυφαίο υλικό. Ρυθμίζει τη θερμοκρασία, διατηρεί τη ζεστασιά ακόμα και όταν βραχεί και έχει φυσικές αντιμικροβιακές ιδιότητες.
Σύνθεση: Οι καλύτερες κάλτσες είναι συνήθως μείγμα Merino με νάιλον (για ανθεκτικότητα) και ελαστάνη/Lycra (για σωστή εφαρμογή).
Cushioning (Απορρόφηση): Επιλέξτε το πάχος ανάλογα με τη δραστηριότητα:
Light Cushion: Για καλοκαιρινή πεζοπορία.Full/Heavy Cushion: Για ορειβασία και κρύες συνθήκες, προσφέροντας επιπλέον προστασία από την πίεση της μπότας.
Liner Socks (Προαιρετικά): Μια πολύ λεπτή συνθετική κάλτσα μέσα από την κύρια μπορεί να μειώσει την τριβή και να αποτρέψει τις φουσκάλες.
Συνοπτικές Συμβουλές:
Ρυθμίστε συχνά: Μην περιμένετε να γίνετε μούσκεμα στον ιδρώτα για να βγάλετε το fleece.
Προστατέψτε τα άκρα: Κανένα layering δεν λειτουργεί αν χάνετε θερμότητα από το κεφάλι (σκούφος) ή τα χέρια.
Εφεδρικά: Ένα στεγνό ισοθερμικό στην τσάντα μπορεί να αποδειχθεί σωτήριο
Τα 5 Απαραίτητα του Σακιδίου
Ανεξάρτητα από το πόσο καλά ντυμένοι είστε, το σακίδιο σας πρέπει να περιέχει πάντα τα εξής:
Εφεδρικό Ισοθερμικό (Base Layer): Ο χρυσός κανόνας είναι: “Ιδρωμένο ρούχο = Κρύο σώμα”. Μόλις φτάσετε στην κορυφή ή κάνετε μια μεγάλη στάση, αλλάξτε το βρεγμένο σας ισοθερμικό με ένα στεγνό. Θα νιώσετε άμεση αναζωογόνηση και ασφάλεια.
Φαρμακείο & Επιθέματα για Φουσκάλες: Ένα μικρό πακέτο με τα βασικά (γάζες, αντισηπτικό, ελαστικό επίδεσμο). Ειδικά τα αυτοκόλλητα επιθέματα για φουσκάλες (τύπου Compeed) μπορούν να σώσουν μια ολόκληρη ημέρα ταλαιπωρίας.
Φακός Κεφαλής (με εφεδρικές μπαταρίες): Ποτέ μην βασίζεστε στο φακό του κινητού. Αν μια διαδρομή καθυστερήσει και σας πιάσει το σκοτάδι, ο φακός κεφαλής σας αφήνει τα χέρια ελεύθερα για να κινείστε με ασφάλεια στο μονοπάτι.
Σφυρίχτρα & Αλουμινοκουβέρτα: Είναι ελαφριά, πάμφθηνα και πιάνουν ελάχιστο χώρο. Η αλουμινοκουβέρτα μπορεί να σας προστατεύσει από την υποθερμία σε μια αναγκαστική ακινησία, και η σφυρίχτρα είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος να ειδοποιήσετε αν χαθείτε (Η φωνή είναι συνήθως πιο δυνατή από τη σφυρίχτρα αλλά η φωνή κλείνει γρήγορα…).
Ενέργεια & Ενυδάτωση: Αρκετό νερό (ανάλογα την εποχή) και μερικά σνακ υψηλής ενέργειας (ξηροί καρποί, παστέλι αποξηραμένα φρούτα). Στο βουνό “καίμε” περισσότερο από όσο νομίζουμε.
Συμβουλή προς Νέους Ορειβάτες: «Μην αγοράζετε το Έβερεστ για τον Όλυμπο»
Ένα συχνό λάθος των αρχαρίων είναι η υπερεξοπλιστική μανία. Η αγορά ενός πανάκριβου τεχνικού τζάκετ των 500€ που προορίζεται για αποστολές στα Ιμαλάια, είναι συνήθως περιττή για τις ελληνικές συνθήκες και το επίπεδο ενός ξεκινήματος.
Γιατί στην Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο απλά:
Το κλίμα: Με εξαίρεση τις πολύ κρύες ημέρες του χειμώνα στα μεγάλα υψόμετρα (Όλυμπος, Τζουμέρκα, Γράμμος), η Ελλάδα έχει ήπιο και ξηρό κλίμα. Ένα βαρύ, δύσκαμπτο τζάκετ θα σας κάνει να ιδρώνετε ακατάσχετα.
Η διάρκεια: Οι περισσότερες διαδρομές είναι ημερήσιες. Δεν χρειάζεστε εξοπλισμό «επιβίωσης», αλλά εξοπλισμό «άνεσης».
Η ευελιξία: Ένα καλό fleece και ένα τίμιο softshell θα σας βγάλουν ασπροπρόσωπους στο 90% των αναβάσεων σας στην Ελλάδα.
Η στρατηγική του αρχαρίου:
Επενδύστε στα παπούτσια και τις κάλτσες: Είναι το μόνο σημείο που δεν σηκώνει εκπτώσεις, γιατί εκεί κρίνεται η ασφάλεια και η υγεία των ποδιών σας.
Δανειστείτε ή χρησιμοποιήστε τα υπάρχοντα: Για τις πρώτες 2-3 πεζοπορίες, ένα απλό αθλητικό t-shirt (όχι βαμβακερό) και ένα καθημερινό αντιανεμικό είναι αρκετά.
Αγοράστε σταδιακά: Μόνο αφού βγείτε μερικές φορές στο βουνό θα καταλάβετε αν κρυώνετε εύκολα, αν ιδρώνετε πολύ και τι πραγματικά σας λείπει.
Ορειβάτη σε κάνουν τα χιλιόμετρα στα πόδια και όχι η ετικέτα στο τζάκετ. Ο καλύτερος εξοπλισμός είναι αυτός που ξεχνάς ότι τον φοράς επειδή απλά κάνει τη δουλειά του.
Η Μέθοδος 3Χ3, που αναπτύχθηκε από τον Ελβετό Werner Munter το 1991, παραμένει σήμερα το κορυφαίο εργαλείο για τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση κινδύνου στο βουνό.
Η μέθοδος συνδυάζει 3 Παράγοντες που πρέπει να εξετάζονται σε 3 Φάσεις.
Οι 3 Παράγοντες (Τι εξετάζουμε)
Σε κάθε στάδιο της διαδρομής, ο συνοδός αναλύει:
Συνθήκες (Καιρός & Χιόνι): Τι καιρό κάνει; Τι λέει το δελτίο; Υπάρχει κίνδυνος χιονοστιβάδας; Πόσο πρόσφατο είναι το χιόνι;
Πεδίο (Έδαφος): Ποια είναι η κλίση της πλαγιάς; Ποιος είναι ο προσανατολισμός; Υπάρχουν γκρεμοί, παγίδες εδάφους ή σημεία που πέφτουν πέτρες;
Άνθρωπος (Ομάδα): Ποιο είναι το επίπεδο εμπειρίας των συμμετεχόντων; Είναι κουρασμένοι; Έχουν τον σωστό εξοπλισμό; Ποια είναι η ψυχολογία τους;
Εάν θέλουμε να επιτύχουμε υψηλό επίπεδο ασφάλειας κατά τη διάρκεια μιας πεζοπορίας στο βουνό, απαιτείται προσεκτική προετοιμασία. Οποιαδήποτε προετοιμασία προϋποθέτει απαραίτητα να έχεις σχέδιο. Η βάση κάθε σχεδίου πρέπει να είναι μια στρατηγική απόφαση. Πρέπει να επιλέξουμε έναν στόχο.
Μπορεί να είναι μια βουνοκορφή, μια ορεινή καλύβα-καταφύγιο ή η διέλευση μιας συγκεκριμένης διαδρομής, όπως το πέρασμα μιας ορεινής κοιλάδας- οροπεδίου- σελώματος, η διέλευση μιας κορυφογραμμής- χτενιού κλπ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πρέπει επίσης να επιστρέψουμε στη βάση, ή μάλλον στο σπίτι. Μόνο έχοντας επίγνωση του στόχου μπορούμε να σκεφτούμε πως (από πού) να φτάσουμε σε αυτόν, πώς (με ποια στρατηγική) να προχωρήσουμε στο μονοπάτι και τι θα χρειαστούμε κατά την διάρκεια της πορείας. Καθορίζουμε δηλαδή τα μέσα και τις τακτικές με τις οποίες θα πετύχουμε τον καθορισμένο στρατηγικό στόχο. Αυτή η μέθοδος σχεδιασμού είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από την αρχαιότητα και εξακολουθεί να βοηθά τους ανθρώπους να επιτυγχάνουν όλο και πιο μακρινούς στόχους.
Στρατηγική τριών επιπέδων
Πρώτα, πρέπει να αποφασίσουμε πού θα ακριβώς θα πάμε στο βουνό. Είναι απαραίτητο να εξοικειωθούμε με την επιλεγμένη περιοχή, να γνωρίσουμε το γεωγραφικό τμήμα και να μάθουμε τι μπορεί να μας περιμένει εκεί. Η γνωριμία με τον συγκεκριμένο στόχο και την περιοχή είναι μια πρακτικά ατελείωτη διαδικασία. Κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας, καθώς πλησιάζουμε στην περιοχή και μετά περπατώντας μέσα σε αυτήν, παρατηρούμε συνεχώς το πώς μας φαίνεται το περιβάλλον, ποιες είναι οι εντυπώσεις μας σε σχέση με την ασφάλεια, ποια είναι η κατάσταση εκεί. Αυτή η διαδικασία παρακολούθησης δεν σταματά κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, και συνεχίζεται ακόμη περισσότερο.
Για την καλύτερη κατανόηση αυτής της διαδικασίας, μπορούμε να το συγκρίνουμε με κινηματογραφικά πλάνα, όπου η κάμερα, με λήψεις από διαφορετικά σημεία και απόσταση, σταδιακά πλησιάζει την σκηνή. Το πρώτο επίπεδο προβολής θα το ονομάσουμε “Πολύ Γενικό πλάνο/ προετοιμασία στο σπίτι”, το δεύτερο επίπεδο προβολής “ Θέα από το παράθυρο/ στην αφετηρία” και το τρίτο επίπεδο προβολής “Κοντινό πλάνο/ κατά τη συνοδεία“.
Επίπεδο 1 – «Πολύ Γενικό πλάνο»
Σε αυτό το επίπεδο σχεδιασμού, αρχίζουμε να εξοικειωνόμαστε με την περιοχή-στόχο ενώ είμαστε ακόμα στο σπίτι. Αναζητούμε όλες τις πιθανές πληροφορίες, όπως χάρτες, σχετική βιβλιογραφία, άρθρα ορειβατών στον τύπο, πληροφορίες στο διαδίκτυο, συνεντεύξεις με άτομα που γνωρίζουν την περιοχή κ.λπ. Αυτό θα μας δώσει μια πρώτη ιδέα για το τι να περιμένουμε. Αρχικά, θα κατανοήσουμε σε ποια κλιματική ζώνη βρίσκεται η οροσειρά που επιλέξαμε και τι καιρός θα επικρατήσει εκεί. Σε εξωτικές περιοχές, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιες ασθένειες μπορεί να εμφανιστούν και ποιος συνδυασμός εμβολιασμών κρίνεται απαραίτητος. Μπορούμε επίσης να πούμε αν η οροσειρά είναι με παγετώνες ή μη, βραχώδης, απόκρημνη ή “γυμνή” λοφώδης. Αν είναι βραχώδης, ποιες δυσκολίες μπορεί να εμφανιστούν εδώ; Πολλά μπορούν να συναχθούν από τη γνώση της γεωλογικής δομής και της ανάπτυξης των οροσειρών. Αν και οι οροσειρές μοιράζονται αρκετά παρόμοια χαρακτηριστικά, αυτό που τις διακρίνει μεταξύ τους, εκτός από τη γεωγραφική τους θέση (άρα και το κλίμα που επικρατούσε στο παρελθόν και το παρόν), είναι η σύνθεση και η ανάπτυξή τους.
Όλες αυτές οι πληροφορίες συμβάλλουν στην απόφασή μας για το πού θα πάμε και τι θα επιλέξουμε ως στόχο μας. Ο στόχος πρέπει να επιλέγεται σύμφωνα με τις δυνατότητές μας για να είμαστε σε θέση να τον πετύχουμε. Πρέπει επίσης να έχουμε τον εξοπλισμό πεζοπορίας ή/και ορειβασίας και εξοπλισμό που είναι απαραίτητος για να πετύχουμε τον στόχο μας. Σε αυτό το σημείο, πρέπει ήδη να σκεφτόμαστε τις τακτικές που θα χρησιμοποιήσουμε κατά τη διάρκεια της δράσης, γιατί η επιλεγμένη τακτική (ή στρατηγική με την οποία θα προχωρήσουμε) απαιτεί την προϋπόθεση ότι έχουμε επαρκή εξοπλισμό.
Ορισμένες πληροφορίες πρέπει να βρεθούν όσο το δυνατόν πιο ενημερωμένες πριν από την αναχώρηση. Μπορούμε να ελέγξουμε εκ των προτέρων την πρόγνωση του καιρού στην περιοχή για την ώρα της επίσκεψής μας. Το χειμώνα, ακόμη και σε αυτό το επίπεδο θέασης, σε πολιτισμένες περιοχές μπορεί να προσδιοριστεί το επί του παρόντος δηλωμένο επίπεδο κινδύνου χιονοστιβάδας. Μια επισκόπηση άλλων πιθανών κινδύνων μπορεί να ληφθεί από τη μελέτη των φυσικών συνθηκών της περιοχής. Η γεωγραφική θέση είναι σημαντική σε σχέση με τις κλιματικές συνθήκες, η γεωλογία θα μας προειδοποιήσει για την πιθανότητα λειψυδρίας στην περιοχή, πολλά μπορούν να συναχθούν από πληροφορίες για την επικρατούσα βλάστηση, αλλά και την πανίδα που κυριαρχεί στην περιοχή καθώς πολλά είδη μπορεί να αποτελούν άμεση απειλή. Άλλα είδη πάλι, ίσως να απειλούνται…
Ήδη σε αυτό το πρώτο επίπεδο σχεδιασμού, είναι εξαιρετικά σημαντικό να μεριμνήσουμε για την δημιουργία αντιγράφων ασφαλείας.
Επίπεδο 2 – “Θέα από το παράθυρο”
Αυτό το επίπεδο εμφανίζεται πιο συχνά το πρωί σε ένα ορεινό καταφύγιο ή σε μια κατασκήνωση όταν κοιτάμε από μια σκηνή, αλλά και στο σταθμό μετά την αποβίβαση από το τρένο, το τελεφερίκ ή στο πάρκινγκ όπου φτάσαμε με αυτοκίνητο, κλπ. Είναι εκείνη η στιγμή που είμαστε ήδη “εδώ” και αναρωτιόμαστε αν πρέπει πραγματικά να πάμε εκεί που σχεδιάζαμε.
Πρώτα από όλα, βλέπουμε τι καιρός επικρατεί στην περιοχή του στόχου μας, το χειμώνα πόσο φρέσκο χιόνι έχει πέσει, κτλ.
Είναι αναμφισβήτητο πλεονέκτημα να ελέγχουμε τώρα την τελευταία πρόγνωση καιρού. Οι πληροφορίες είναι συνήθως διαθέσιμες σε ορεινά κέντρα αναψυχής και οι διασώστες της περιοχής είναι συνήθως πρόθυμοι να παρέχουν ενημερωμένες πληροφορίες.
Σε αυτό το σημείο, είναι καιρός να επανεξεταστεί ολόκληρο το σχέδιο και να αξιολογηθεί το πόσο μπορεί να είναι “πραγματοποιήσιμο” μπροστά στην “αντικειμενική” πραγματικότητα. Αυτό βέβαια είναι εντελώς απαραίτητο, κυρίως αν δεν υπάρχει χρόνος για εφαρμογή ενός προγράμματος ρεζέρβα (plan B) ή μείωση του αρχικού σχεδίου.
Επίπεδο 3 – «Κοντινό πλάνο/ κατά τη συνοδεία»
Τώρα αυτό δεν είναι πλέον προγραμματισμός με την πραγματική έννοια της λέξης. Κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας, το πιο πιθανό είναι να ελέγξουμε αν όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο. Ελέγχουμε αν ακολουθούμε τη σωστή διαδρομή, παρατηρούμε την εξέλιξη του καιρού και σε περίπτωση χιονιού την ποιότητα των στρωμάτων του σε σχέση με τον κίνδυνο χιονοστιβάδας.
Όσον αφορά τον προγραμματισμό, το περισσότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τροποποιήσουμε το σχέδιό μας, είτε αλλάζοντας τακτική, είτε εκτρέποντας σε εναλλακτικό στόχο, είτε σε περίπτωση πολύ δυσμενών συνθηκών, υποχωρώντας εντελώς πίσω στο σημείο εκκίνησης.
Το γράφημα της λεγόμενης Μεθόδου 3×3 συνοψίζει τα παραπάνω:
ΚΑΙΡΟΣ
ΠΕΔΙΟ
ΟΜΑΔΑ
ΠΡΙΝ ΤΗ ΣΥΝΟΔΕΙΑ
Δελτίο καιρού στο ίντερνετ. Πρόσθετες πληροφορίες (από το καταφύγιο,την ομάδα διάσωσης κλπ.)
Μελέτηχαρτών διαδρομής, ανάγλυφου του εδάφους, συνολικής ανάβασης, κλίσης κλπ. Βιβλιογραφία/άρθρα. Εναλλακτικέςδιαδρομές και διαδρομές διαφυγής.
Ποιοι είναι τα μέλη της ομάδας και ποιος ο επικεφαλής; Επιλογή τακτικής ανάβασης και ρυθμού (ανάλογα με τις δυνατότητες της ομάδας). Επιλογή κατάλληλουεξοπλισμού.
ΣΤΗΝ ΑΦΕΤΗΡΙΑ
Ορατότητα, άνεμος, βροχόπτωση, θερμοκρασία; Αλλαγή του καιρού σε σχέση με χθες; Έχει πέσει νέο χιόνι; Πού είναι προσήνεμη πλευρά και ποια η υπήνεμη; Επίπεδο κινδύνουχιονοστιβάδας;
Ανάγλυφο εδάφους; Χιονούρες/παλιό χιόνι; Πεσμένα βράχια; Πλημμυρισμένα ρέματα; Κλίση παράπλευρων στο μονοπάτι πλευρών; Ποιες είναι οι επιλογές για παράκαμψη επικίνδυνου κομματιού του μονοπατιού;
Ποιοι βρίσκονται πραγματικά εδώ; Η κατάστασή τους πριν την έναρξη; Ποιος ο αρχηγός; Θα λειτουργήσουν οι προεπιλεγμένες τακτικές ανάβασης; Θα χρειαστεί επιπλέον εξοπλισμός; Υπάρχουν χρονικά περιθώρια για τήρηση αρχικού προγράμματος; Έλεγχος μπαταριών των ηλεκτρικών συσκευών.
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΣΥΝΟΔΕΙΑ
Υπάρχουν τάσεις αλλαγής καιρού; Ορατότητα; Αλλαγή στην κατεύθυνση του ανέμου; Νέο χιόνι; πόσο; σχηματίζεται στρώμα χιονιού; Λάμπει ο ήλιος; Λιώνει το χιόνι;
Ξέρω πού βρίσκομαι; Έχω χαθεί; Μπορεί κάτι να πέσει πάνω μου; Πού θα καταλήξω αν πέσω εγώ; Απαιτεί το ανάγλυφο του εδάφους/ τερέν ασφάλιση; Προσανατολισμός παράπλευρων πλαγιών; Ποιο είναι το πιο απότομο τμήμα;
Ακολουθούνται οι καθιερωμένες τακτικές προόδου (ανάβαση, κατάβαση, ρυθμός) προς τον στόχο; Τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις μεταξύ των πεζοπόρων; Υπάρχει συνοχή; Υπάρχει ενότητα ή κατακερματισμός της ομάδας; Υπάρχει πειθαρχία; Υπάρχουν μέλη που υστερούν; Υπάρχουν μέλη που φοβούνται/δεν αισθάνονται ασφάλεια;
Αλλαγή στο πρόγραμμα και διαδρομή υποχώρησης
Όταν “όλα πάνε στραβά”, θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι ίσως το επιδιωκόμενο σχέδιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Μπορούμε να κάνουμε αυτή την ανακάλυψη σε διάφορα στάδια της δράσης, είτε κατά τη διάρκεια του προγραμματισμού είτε απευθείας κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας. Εκείνη τη στιγμή, είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχετε ένα καλά μελετημένο εναλλακτικό πρόγραμμα ή ακόμα και μια διαδρομή επιστροφής εάν η εκδήλωση είναι ήδη σε εξέλιξη.
Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι άνθρωποι στρέφονται προς τις προγραμματισμένες δραστηριότητες όταν λαμβάνουν αποφάσεις. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στον υποσυνείδητο φόβο ενός αβέβαιου μέλλοντος που συνοδεύει την ανθρωπότητα από αμνημονεύτων χρόνων. Ένα σχέδιο είναι σαν μια δέσμη φωτός που «φωτίζει» το μέλλον και ξέρουμε πού πάμε. Είναι ψυχολογικά πολύ δύσκολο (ειδικά σε μια ομάδα ανθρώπων) να εγκαταλείψεις ένα σχέδιο και να μπεις σε μια αβέβαιη κατάσταση. Είναι ένα ενδιαφέρον παράδοξο ότι οι άνθρωποι προτιμούν να ρισκάρουν κάνοντας «αυτό που είχε προγραμματιστεί» παρά να πηγαίνουν σε ένα ασφαλές περιβάλλον όταν δεν ξέρουν τι ακριβώς θα κάνουν και τι θα συμβεί εκεί.
Κατά τον προγραμματισμό του ταξιδιού μας, είναι απαραίτητο να έχουμε κατά νου εναλλακτικές επιλογές προγράμματος και να ενημερώνουμε εκ των προτέρων όλους τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση. Ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των μελών της ομάδας, είναι καλή ιδέα να επιλέξουμε έναν διαφορετικό στόχο ή μια άλλη δραστηριότητα που θα διασκεδάσει όλους τους συμμετέχοντες. Όταν προκύψει το ενδεχόμενο να χρειαστεί αλλαγή του σχεδίου για λόγους ασφαλείας, οι συμμετέχοντες της εκδήλωσης δεν θα βρεθούν προ εκπλήξεως. Όταν οι άνθρωποι γνωρίζουν τι θα γίνει εκ των προτέρων, είναι πιο πιθανό να συμμετάσχουν χωρίς να αντιταχθούν. Ταυτόχρονα, είναι πάντα καλό να υπάρχουν έτοιμες παραλλαγές της αρχικά προγραμματισμένης δραστηριότητας (στην περίπτωσή μας, αλπικού/ ορεινού τουρισμού). Τις λεγόμενες “μαξιμαλιστικές” και “μινιμαλιστικές” παραλλαγές. Ο μαξιμαλισμός προϋποθέτει, για παράδειγμα, πλήρη διάσχιση της κορυφογραμμής της επιλεγμένης οροσειράς (με άλλο τρόπο), ενώ στον μινιμαλισμό, εάν οι τρέχουσες συνθήκες αποδειχθούν εξαιρετικά δυσμενείς, μπορούμε να ανεβούμε (επιλέγοντας μια ασφαλή διαδρομή) σε μια λιγότερο σημαντική βουνοκορφή της οροσειράς και να επιστρέψουμε στη βάση. Δεν είναι απαραίτητο να εγκαταλείψουμε την αρχική ιδέα, καθώς εάν βελτιωθούν οι συνθήκες, η ανάβαση της κορυφογραμμής μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα, αλλά είναι πιθανό η διαδρομή να χρειαστεί με κάποιο τρόπο να συντομευτεί.Ωστόσο, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η δράση μπορεί να έχει προχωρήσει τόσο πολύ, που εκείνη τη στιγμή δεν είναι πλέον δυνατό να εκτραπεί το σχέδιο σε διαφορετική κατεύθυνση. Στη συνέχεια, σε αντίξοες συνθήκες, δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να σταματήσουμε την προσπάθεια και να επιστρέψουμε. Κάτι που είναι εύκολο να το πεις, αλλά μερικές φορές πιο δύσκολο να το κάνεις. Σε ένα ορεινό περιβάλλον, δεν είναι πάντα δυνατό να επιστρέψουμε “έτσι απλά” με τον ίδιο τρόπο που φτάσαμε σε ένα μέρος. Για παράδειγμα, αφού ξεπεράσουμε ένα δύσκολο σημείο στο έδαφος, δεν είναι πάντα το πιο πρακτικό να επιστρέψουμε μέσω αυτού όταν υποχωρούμε. Μπορεί να υπάρχουν ευκολότερες διέξοδοι. Είναι οι λεγόμενοι δρόμοι διαφυγής. Πρέπει να έχουμε σκεφτεί αυτές τις οδούς διαφυγής κατά τον σχεδιασμό και να τις έχουμε σε απόθεμα προς χρήση. Όταν σχεδιάζουμε, δεν σκεφτόμαστε μόνο το ένα και μοναδικό “δικό μας” μονοπάτι, αλλά στην πραγματικότητα πρέπει να σκεφτούμε πολλά.
Εμπειρία και φυσική κατάσταση των μελών της ομάδας
Ένα ουσιαστικό μέρος οποιουδήποτε σχεδίου και επιδιωκόμενης τακτικής είναι να εξετάσουμε ποιος θα εφαρμόσει το σχέδιο. Όλα στέκονται και πέφτουν με τον ανθρώπινο παράγοντα. Ένα σχέδιο δεν πρέπει να είναι ένα «άδειο κέλυφος» που τυπικά πληροί όλες τις απαιτήσεις για τελειότητα, αλλά δεν έχει την ικανότητα να εφαρμοστεί στην πράξη. Οι ικανότητες των μελών αποτελούν περιοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία οποιουδήποτε σχεδίου. Ένα καλό σχέδιο πρέπει να είναι «κομμένο» στα μέτρα των ανθρώπων.
Όπως μια αλυσίδα είναι τόσο δυνατή όσο ο πιο αδύναμος κρίκος της, έτσι είναι και μια ομάδα ανθρώπων. Το σχέδιο πρέπει να σχεδιαστεί έτσι ώστε το πιο αδύναμο μέλος της ομάδας να μπορεί να το φέρει εις πέρας. Είναι αφελές να πιστεύουμε ότι τα πιο έμπειρα μέλη της ομάδας θα βοηθήσουν κατά κάποιο τρόπο «σαν από θαύμα» τους πιο αδύναμους και θα επιταχύνουν το βήμα τους.
Η αδυναμία ενός μέλους της ομάδας μπορεί να είναι φυσικής κατάστασης, το εν λόγω άτομο απλά στερείται δύναμης και φυσικής κατάστασης. Ωστόσο, το άτομο μπορεί να στερείται και δεξιοτήτων. Ακόμη και το απλό περπάτημα σε μια πλαγιά απαιτεί μια συγκεκριμένη ποσότητα εξάσκησης και δεξιότητας, πόσο μάλλον να περπατάς με κραμπόν. Πρέπει να γίνει σαφές εδώ – η μετακίνηση στα βουνά έξω από την πεπατημένη, απαιτεί δεξιότητες που μπορούν να αποκτηθούν μόνο με εξάσκηση!
Πιο έμπειρα και ικανά μέλη μπορούν να βοηθήσουν τα αδύναμα μέλη σε απλούστερες καταστάσεις, αλλά είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτό θα
περιπλέξει και θα επιβραδύνει τη διαδικασία, και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων κατά τον προγραμματισμό. Όσο περισσότερα αδύναμα μέλη υπάρχουν σε μια ομάδα, τόσο λιγότερο αποτελεσματική θα είναι η ομάδα. Δίνουμε προσοχή στην αναλογία ισχυρών προς ασθενέστερα μέλη. Όσο αυξάνεται η πολυπλοκότητα και η δυσκολία του στόχου, τόσο λιγότερο επιτρέπεται η συμμετοχή ασθενέστερων ή άπειρων μελών στην ομάδα. Αν οι πιο ικανοί είναι να βοηθήσουν τους πιο αδύναμους σε κάτι, είναι απαραίτητο οι πιο ικανοί να είναι υπεράριθμοι.
Όταν η δραστηριότητα περιλαμβάνει πιο περίπλοκες διαδικασίες, όπως η χρήση ειδικού εξοπλισμού αναρρίχησης (πέλεκυς πάγου/ πιολέ, κραμπόν, σχοινί, ρελέ), η ομάδα πρέπει να αποτελείται μόνο από άτομα που γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία. Δεν υπάρχει χώρος για πειραματισμούς ή δοκιμές και λάθη εδώ. Είναι σοβαρό! Η ηγεσία άπειρων ανθρώπων σε τερέν που απαιτεί εξοπλισμό αναρρίχησης συνιστάται μόνο σε επαγγελματίες εκπαιδευτές αναρρίχησης ή οδηγούς βουνού.
Εκτίμηση του χρόνου
Ο βασικός άξονας κάθε σχεδίου είναι η χρονική τήρηση του προγράμματος. Πρέπει να ξέρουμε πόσο καιρό θα είμαστε στο δρόμο, από το οποίο μπορούμε στη συνέχεια να συμπεράνουμε πότε θα ξεκινήσουμε για να φτάσουμε στον προορισμό μας μια συγκεκριμένη ώρα. Κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας, ξεπερνάμε τόσο την απόσταση όσο και- στα βουνά- την υψομετρική διαφορά. Αυτά τα δύο στοιχεία της πεζοπορίας σχετίζονται και επηρεάζουν το ένα το άλλο.
Ένα άτομο ή μια μικρή ομάδα ατόμων με καλή φυσική κατάσταση μπορεί να περπατήσει σε 1 ώρα περίπου:
350 κάθετα μέτρα στην ανάβαση
700 κάθετα μέτρα σε κάθοδο
Οριζόντια απόσταση 4,5 χλμ
Για μια μεγαλύτερη ομάδα ατόμων απαιτείται 30% περισσότερη ώρα.
Όταν σχεδιάζουμε στο επίπεδο 1 (“Πολύ Γενικό πλάνο/ προετοιμασία στο σπίτι”), μπορούμε να μετρήσουμε τη σημειωμένη διαδρομή στον χάρτη. Αρχικά, υπολογίζουμε το μήκος της διαδρομής και, στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας τις ισοϋψείς καμπύλες, αθροίζουμε όλες τις υψομετρικές διαφορές. Θα αθροίσουμε τους χρόνους για όλες τις αναβάσεις και για όλες τις καταβάσεις ξεχωριστά. Στη συνέχεια προσθέτουμε και τα δύο δεδομένα και παίρνουμε τον χρόνο που απαιτείται για να ξεπεραστεί η συνολική υψομετρική διαφορά.
Ο κατά προσέγγιση χρόνος της διαδρομής μπορεί να υπολογιστεί χρησιμοποιώντας τον ακόλουθο τύπο:
Από τους χρόνους που υπολογίζονται για την απόσταση και την ανάβαση, η μικρότερη τιμή διαιρείται με δύο και προστίθεται στη μεγαλύτερη τιμή.
Παράδειγμα:
Ανάβαση 1.600 μέτρα …μια μικρή ομάδα… περίπου 4,5 ώρες
15 χιλιόμετρα διαδρομής …περίπου 3,5 ώρες. Η τιμή αυτή (3,5 ώρες) είναι η μικρότερη, η οποία διαιρούμενη με δύο είναι 1,75 ώρα (δηλαδή μία ώρα και 3 τέταρτα).
4,5 + 1,75 = 6,25 ώρες (δηλαδή 6 ώρες κι ένα τέταρτο).
Για μεγαλύτερη ομάδα προσθέτουμε στον χρόνο ένα 30%
Η πεζοπορία θα διαρκέσει περίπου 8 ώρες.
Μπορούμε να έχουμε την καλύτερη επισκόπηση της διαδρομής της πεζοπορίας μας δημιουργώντας ένα λεγόμενο γράφημα του υψομετρικού προφίλ της διαδρομής. Ο άξονας Υ είναι το ύψος, ο άξονας Χ είναι η απόσταση. Θα σχεδιάσουμε τα βασικά σημεία της διαδρομής μας στο γράφημα, όπως κορυφές, σελώματα, καταφύγια και άλλα σημαντικά μέρη. Θα καταγράψουμε τον χρόνο που απαιτείται για να ξεπεραστεί κάθε ενότητα που ορίζεται από αυτά τα σημεία.
Στη συνέχεια, είναι απαραίτητο να προσθέσουμε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα σε αυτές τις εκτιμήσεις χρόνου, καθώς πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι μπορεί να καθυστερήσουμε κάπου, μπορεί να υπάρξουν κάποιες επιπλοκές ή απλά δεν θα είμαστε τόσο γρήγοροι όσο σκοπεύαμε (για παράδειγμα, επειδή κουβαλάμε βαριά σακίδια). Το απόθεμα επιπλέον χρόνου θα μας δώσει χρόνο να ξεπεράσουμε αυτά τα προβλήματα.
Πρόγνωση καιρού
Ο καιρός έχει θεμελιώδη επίδραση στη δυνατότητα πραγματοποίησης της πεζοπορίας που επιδιώκουμε. Εάν προκύψουν κακές καιρικές συνθήκες, μπορεί κανείς να κάνει πολύ λίγα ή σχεδόν τίποτα. Για το λόγο αυτό, δίνουμε μεγάλη προσοχή στην πρόγνωση του καιρού όταν σχεδιάζουμε μια πεζοπορία. Η πιο ενημερωμένη πρόγνωση του καιρού είναι υψίστης σημασίας. Καλό είναι να ξαναδούμε την πρόβλεψη το πρωίπριν την πεζοπορία μας. Άλλες πηγές τρέχουσας πρόγνωσης είναι ένα τηλεφώνημα, είτε απευθείας στη μετεωρολογική υπηρεσία είτε στην υπηρεσία διάσωσης βουνού. Καλό είναι να δίνουμε προσοχή σε θέματα όπως οι συνθήκες καταιγίδας, η προώθηση ενός ψυχρού μετώπου, η απότομη πτώση της θερμοκρασίας κ.λπ.
Ακριβώς πριν την πεζοπορία ( ” στην αφετηρία”), κάνουμε τις πιο βασικές παρατηρήσεις, σημειώνοντας την νεφοκάλυψη, την κατεύθυνση και την ένταση του ανέμου. Μια πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης κατά τη διάρκεια της νύχτας συνήθως προμηνύει επιδείνωση του καιρού…
Με την πιο αρχική του έννοια, ο όρος ορειβασία εκφράζει τη δραστηριότητα που οδηγεί στην ανάβαση στην κορυφή ενός βουνού. Ωστόσο, στην τρέχουσα γλώσσα, η λέξη περιλαμβάνει ένα ολόκληρο σύνολο περαιτέρω δραστηριοτήτων και εξειδικευμένων αθλητικών κλάδων. Αυτοί οι κλάδοι έχουν πολύ ποικίλες μορφές και ορισμένοι έχουν απομακρυνθεί σημαντικά από το αρχικό περιεχόμενο της ορειβασίας.
Οι ορειβατικοί κλάδοι λοιπόν, μπορούν να ομαδοποιηθούν βάσει ενός απλού ορισμού: Ορειβασία είναι η κίνηση σε ορειβατικό πεδίο.
Ως ορειβατικό πεδίο νοείται συνήθως στο βουνό (το φυσικό έδαφος με απότομες πλαγιές και βράχους) και εκτός βουνού (το απότομο βραχώδες και παγωμένο έδαφος ή το τεχνητό έδαφος που προσομοιώνει το φυσικό). Κατά την κίνηση στο ορειβατικό πεδίο, η γήινη βαρύτητα πρέπει να υπερνικάται με τη δυνάμη του ανθρώπου .
Στον πιο βασικό διαχωρισμό, η ορειβασία χωρίζεται συνήθως, ανάλογα με το κίνητρο του ορειβάτη, σε αθλητική και μη αθλητική.
Στον τομέα των μη αθλητικών κινήτρων ανήκουν τόσο τα καθαρά χρηστικά κίνητρα (π.χ. χρήση μονοπατιών για συγκεκριμένο σκοπό), όσο και τα συναισθηματικά ή αισθητικά (π.χ. η αγάπη για τη φύση), αλλά και η αναγκαιότητα (όπως η περίπτωση τουριστών που χάνονται σε ορειβατικό πεδίο). Καθαρά χρηστικά κίνητρα καθοδηγούσαν δραστηριότητες στην αρχαιότητα, όταν την «ορειβασία» ασκούσαν π.χ. ανθρωποι που μετακινούνταν από το ένα μέρος στο άλλο για να βρούν τροφή, πλούτο ή επειδή ήταν φυγάδες κλπ, και στη σύγχρονη εποχή, όπου με την ορειβασία ασχολούνται διασώστες βουνού, ειδικές μονάδες των ενόπλων δυνάμεων κλπ.
Με αθλητικά κίνητρα είναι μόνο εκείνος ο ορειβάτης που σκαρφαλώνει για αθλητικούς λόγους και ενδιαφέρεται για την αξιολόγηση της επίδοσής του σύμφωνα με αθλητικά κριτήρια: δηλαδή σύμφωνα με τον βαθμό δυσκολίας και σύμφωνα με τον βαθμό καθαρότητας (π.χ. στην αναρρίχιση, όσο λιγότερα βοηθήματα χρησιμοποιούνται, τόσο πιο υψηλή είναι η επίδοση).
Η Παραδοσιακή Προσέγγιση της Ορειβασίας
Πρόκειται για την αρχική και βασική προσέγγιση. Η παραδοσιακή (συχνά αποκαλούμενη κλασική) ορειβασία επηρεάζει τη μορφή πολλών κλάδων. Το καθοριστικό κριτήριο εδώ είναι η ηθική. Βασική αρχή είναι η απαίτηση το φυσικό ανάγλυφο να παραμένει στην ίδια κατάσταση μετά την ανάβαση όπως ήταν πριν από αυτήν.
Αυτή η αρχή εμπεριέχει έντονα την έννοια του “fair play” προς τη φύση. Ο άνθρωπος οφείλει να πραγματοποιεί την ανάβαση με τις δικές του ικανότητες (δύναμη, κινητική δεξιότητα, αντοχή) και να μην «κατακτά» τη φύση μέσω τεχνολογικών μέσων. Η ανάβαση πρέπει να είναι μια καθαρή αναμέτρηση μεταξύ της ανθρώπινης προσπάθειας και του απρόσιτου της φύσης.
Ωστόσο, πάνω από αυτό το ιδανικό ιεραρχείται η ανθρώπινη ζωή και υγεία. Έτσι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, επιτρέπεται η ελάχιστη τροποποίηση του περιβάλλοντος (π.χ. η προσθήκη ενός μόνιμου μέσου ασφάλισης) για την πρόληψη θανατηφόρων ατυχημάτων.
Ένα χαρακτηριστικό της παραδοσιακής ορειβασίας είναι η περιορισμένη χρήση μόνιμα τοποθετημένων (σταθερών) ασφαλειών στον βράχο. Αντίθετα, προτιμώνται οι κινητές ασφάλειες (ιμάντες, καρύδια κ.λπ.). Αυτό απαιτεί όχι μόνο σωματική αλλά και ψυχική δύναμη, καθώς το ψυχολογικό βάρος είναι μεγάλο. Ο ορειβάτης πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τον φόβο του, διαθέτοντας όχι μόνο θάρρος, αλλά και ταπεινότητα και σύνεση.
Στις παραδοσιακές μορφές παραμένει η απαίτηση της ολοκλήρωσης της διαδρομής μέχρι την κορυφή. Το να σταματήσει κανείς 5 μέτρα κάτω από την κορυφή θεωρείται ως μη γενόμενη ανάβαση.
Σημαντικές περιοχές παραδοσιακής ορειβασίας στην Ευρώπη είναι η Ουαλία, οι ψαμμιτικοί βράχοι της Σαξονίας και της Τσεχίας, καθώς και οι Άλπεις και τα Υψηλά Τάτρα.
Η Ελλάδα διαθέτει μερικές από τις πιο εμβληματικές ορθοπλαγιές για παραδοσιακή (trad) αναρρίχηση και αλπική ορειβασία στην Ευρώπη, με διαδρομές που απαιτούν τη χρήση φυσικών ασφαλειών.
1. Όλυμπος
Ο Όλυμπος αποτελεί την κορωνίδα της αλπικής αναρρίχησης στην Ελλάδα.
Στεφάνι (Θρόνος Δία): Η πιο διάσημη ορθοπλαγιά με κλασικές διαδρομές μεγάλου αναστήματος (π.χ. «Κόμη», «Παγίδα»).
Μύτικας: Διαθέτει απαιτητικές γραμμές σε ένα από τα πιο επιβλητικά περιβάλλοντα της χώρας.
2. Βαράσοβα (Αιτωλοακαρνανία)
Θεωρείται το «σχολείο» της ελληνικής αναρρίχησης.
Χαρακτηριστικά: Ένας τεράστιος ασβεστολιθικός όγκος που υψώνεται κάθετα από τη θάλασσα.
Διαδρομές: Προσφέρει πληθώρα κλασικών διαδρομών πολλών σχοινιών (multi-pitch), όπου η τοποθέτηση καρυδιών και friends είναι απαραίτητη.
3. Μετέωρα
Ένα μοναδικό παγκοσμίως πεδίο αναρρίχησης σε κροκαλοπαγή βράχο..
Στιλ: Η αναρρίχηση εδώ έχει έντονο παραδοσιακό χαρακτήρα, με αραιές ασφάλειες και έμφαση στην ψυχολογία.
Εμπειρία: Οι πύργοι των Μετεώρων προσφέρουν διαδρομές που καταλήγουν σε κορυφές με εκπληκτική θέα στα μοναστήρια.
4. Γκιώνα και Βαρδούσια
Τα βουνά της Στερεάς Ελλάδας φιλοξενούν μερικές από τις μεγαλύτερες ορθοπλαγιές.
Γκιώνα (Πλάκα Συκιάς): Η μεγαλύτερη ορθοπλαγιά των Βαλκανίων (υψομετρική διαφορά ~1.100μ.), ιδανική για σοβαρή αλπική δράση.
Βαρδούσια: Γνωστά για τις χειμερινές τους αναρριχήσεις
5. Τζουμέρκα και Τύμφη (Πίνδος)
Προσφέρουν αυθεντική ορειβατική εμπειρία σε άγριο τοπίο.
Τύμφη (Γκαμήλα): Οι ορθοπλαγιές πάνω από το Λιμνοχώρι και το Πάπιγκο αποτελούν πεδίο για έμπειρους ορειβάτες.
Τζουμέρκα: Επιβλητικοί τοίχοι με διαδρομές που απαιτούν καλή γνώση προστασίας με φυσικά μέσα.
6. Λεωνίδιο και Κύθηρα/Ανάφη
Αν και το Λεωνίδιο είναι κυρίως γνωστό για τη σπορ αναρρίχηση, υπάρχουν τομείς και διαδρομές με παραδοσιακό χαρακτήρα στις μεγάλες ορθοπλαγιές του. Νησιά όπως η Ανάφη (Κάλαμος) διαθέτουν επίσης μία από τις υψηλότερες μονοκόμματες ορθοπλαγιές της Μεσογείου.
Η Αθλητική Προσέγγιση της Ορειβασίας
Όλοι οι κλάδοι που γίνονται με αθλητικά κίνητρα αποτελούν την αθλητική ορειβασία. (Αθλητής ωστόσο, μπορεί να είναι τόσο ένας ορειβάτης των Ιμαλαΐων που ανεβαίνει στο Έβερεστ, όσο και ένας άνθρωπος που σκαρφαλώνει σε έναν βράχο στο δάσος).
Η αθλητική προσέγγιση της ορειβασίας εφαρμόζεται σε πλήθος ορειβατικών κλάδων. Η βασική της αρχή είναι η προσπάθεια για την κυριαρχία πάνω στην αναρριχητική κίνηση που απαιτείται για την ανάβαση ενός συγκεκριμένου τμήματος. Φυσικά, πέρα από την κίνηση, συνυπάρχουν και τα συνήθη κίνητρα της ορειβασίας, όπως η επιθυμία να φτάσει κανείς κάπου στο πεδίο, να ολοκληρώσει μια διαδρομή ή να ανακαλύψει ένα συγκεκριμένο μονοπάτι. Ωστόσο, ένα κυρίαρχο στοιχείο εδώ είναι η χαρά και η ικανοποίηση από μια τέλεια εκτελεσμένη κίνηση, χάρη στην οποία ξεπεράστηκε ένα δύσκολο πέρασμα της διαδρομής. Αυτή η πτυχή φέρνει στο προσκήνιο μια ιδιότητα που υπάρχει και σε άλλους κλάδους: Η ανταγωνιστικότητα και η προσπάθεια για συνεχή αύξηση του βαθμού δυσκολίας των κινήσεων. Από αυτή την τάση γεννήθηκε η αγωνιστική αναρρίχηση, η οποία γρήγορα βρήκε το ιδανικό της περιβάλλον στους τεχνητούς τοίχους αναρρίχησης.
Παρ’ όλα αυτά, ένα μεγάλο μέρος της αναρρίχησης λαμβάνει χώρα στη φύση, δηλαδή στο φυσικό περιβάλλον. Στο πεδίο τοποθετούνται μόνιμα (σταθερά) μέσα ασφάλισης σε μεγάλη πυκνότητα. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται σημαντικά το ψυχολογικό βάρος, εξαλείφεται ο φόβος για τις επικίνδυνες συνέπειες μιας πτώσης και ο αναρριχητής μπορεί να συγκεντρωθεί εντατικά σε ολοένα και πιο απαιτητικές κινήσεις.
Η αύξηση της κινησιολογικής δυσκολίας είναι το κύριο πεδίο των αναρριχητών επιδόσεων. Γι’ αυτούς, είναι τυπική η σχολαστική παρακολούθηση της δυσκολίας της διαδρομής, η οποία εκφράζεται με έναν συγκεκριμένο βαθμό σε μια κλίμακα αξιολόγησης. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή της δυσκολίας, τόσο μεγαλύτερη είναι η επιτυχία, καθώς αποδεικνύεται η ικανότητα εκτέλεσης μιας πιο απαιτητικής κίνησης.
Αν και η αθλητική ορειβασία εφαρμόζεται περισσότερο στα βράχια σε περιοχές χαμηλού υψομέτρου, τη συναντάμε και στα βουνά —σε χαμηλότερα όρη, αλλά και σε μέσου υψομέτρου ορεινούς όγκους. Εκεί, οι μεγάλες βραχώδεις αναβάσεις πραγματοποιούνται σε διαδρομές πολλών σχοινιών (multi-pitch), όπου στην απαίτηση για δύσκολη κίνηση προστίθεται και η ανάγκη για μεγάλη αντοχή.
Σημαντικές περιοχές αθλητικής αναρρίχησης στην Ευρώπη είναι κυρίως η Νότια Γαλλία, με παγκοσμίου φήμης πεδία όπως το Buoux και το Verdon, και η Γερμανία με την περιοχή Frankenjura. Πλήθος άλλων αξιόλογων πεδίων υπάρχουν πρακτικά σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα.
Η Ελλάδα θεωρείται ένας από τους κορυφαίους προορισμούς παγκοσμίως για αθλητική αναρρίχηση (sport climbing), προσφέροντας πεδία με εξαιρετικής ποιότητας βράχο και σύγχρονες προδιαγραφές ασφαλείας.
Οι σημαντικότερες περιοχές περιλαμβάνουν:
1. Κάλυμνος (Δωδεκάνησα)
Ο απόλυτος «παράδεισος» της αθλητικής αναρρίχησης παγκοσμίως.
Χαρακτηριστικά: Πάνω από 4.200 ασφαλισμένες διαδρομές σε ασβεστόλιθο.
Προφίλ: Διαδρομές για όλα τα επίπεδα, από πλάκες (slabs) μέχρι έντονες αρνητικές κλίσεις με σταλακτιτικά (tufas).
Δημοφιλείς Τομείς: Massouri, Grande Grotta, και το γειτονικό νησάκι Τέλενδος.
2. Λεωνίδιο (Αρκαδία)
Ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος προορισμός στην ηπειρωτική Ελλάδα, που συχνά αποκαλείται «η νέα Κάλυμνος».
Χαρακτηριστικά: Πάνω από 3.000 διαδρομές σε κόκκινο και γκρι ασβεστόλιθο.
Εποχή: Ιδανικό για χειμερινή αναρρίχηση (Οκτώβριος–Απρίλιος) λόγω του ήπιου κλίματος.
Προφίλ: Μεγάλη ποικιλία από εύκολες διαδρομές (5a) έως εξαιρετικά δύσκολες (9a+).
3. Μανίκια (Εύβοια)
Ένας νέος, διεθνούς επιπέδου προορισμός που έχει κερδίσει την προσοχή της παγκόσμιας αναρριχητικής κοινότητας.
Χαρακτηριστικά: Πλούσια ποικιλία πεδίων με ποιοτικό βράχο σε ένα εντυπωσιακό φυσικό τοπίο.
Προφίλ: Προσφέρει πολλές σύγχρονες διαδρομές αθλητικού χαρακτήρα με έμφαση στην ασφάλεια και την τεχνική.
4. Αττική
Η Αθήνα διαθέτει πάνω από 45 πεδία με περισσότερες από 1.600 διαδρομές, καθιστώντας την μία από τις λίγες πρωτεύουσες με τόσο άμεση πρόσβαση στον βράχο.
Σημαντικά Πεδία: Πάρνηθα (Πέτρα Βαρυμπόμπης), Πεντέλη, Υμηττός και παραθαλάσσια πεδία όπως η Κακιά Θάλασσα και το Βαρί.
5. Άλλες Σημαντικές Περιοχές
Κυπαρίσσι (Λακωνία): Ένας απομονωμένος και πανέμορφος προορισμός με διαδρομές υψηλής ποιότητας πάνω από τη θάλασσα.
Ναύπλιο: Δημοφιλές για παραθαλάσσια αναρρίχηση (π.χ. τομέας Νεράκι) με εύκολη πρόσβαση.
Μετέωρα & Πύλη (Τρίκαλα): Αν και τα Μετέωρα είναι κυρίως trad, οι γύρω περιοχές όπως η Πύλη και το Μουζάκι διαθέτουν εξαιρετικά αθλητικά πεδία.
Για εσωτερική προπόνηση, μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα, η Πάτρα, η Καβάλα και η Κατερίνη διαθέτουν οργανωμένες πίστες αναρρίχησης (climbing gyms) για bouldering και σχοινί.
Οι διαδρομές πολλών σχοινιών, εξοπλισμένες για αθλητική αναρρίχηση στα βουνά, βρίσκονται κυρίως στους πρόποδες των Άλπεων, στην Αυστρία, τη Γερμανία, την Ελβετία και την Ιταλία.
Αν και δεν υπάρχουν πάντα σαφή όρια μεταξύ των κλάδων, η αλληλοκάλυψη των μορφών προσδίδει στο άθλημα μεγάλη πολυμορφία και ποικιλία.
Επίπεδα
Εκτός από την προσέγγιση (το ύφος), ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η ορειβασία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό και από το επίπεδο στο οποίο πραγματοποιείται. Συνήθως διακρίνονται τρία επίπεδα: αναψυχής, επιδόσεων και πρωταθλητισμού.
Το επίπεδο αναψυχής αφορά δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, δηλαδή μια απλή αθλητική ψυχαγωγία.
Το επίπεδο επιδόσεων προϋποθέτει ήδη στοχευμένη και συστηματική προπόνηση.
Το επίπεδο πρωταθλητισμού (κορυφαίο επίπεδο) απαιτεί ακραίες αθλητικές επιδόσεις, είτε πρόκειται για τα υψηλά όρη, την αναρρίχηση βράχου, είτε για διεθνείς αγώνες σε τεχνητούς τοίχους.
Η συντριπτική πλειονότητα των ορειβατών ασκεί την ορειβασία σε επίπεδο αναψυχής. Στην παραδοσιακή προσέγγιση, η ορειβασία αναψυχής είναι μια αθλητική δραστηριότητα με στοιχεία ρομαντισμού και επιθυμία για επιστροφή στην ανέγγιχτη φύση. Στη αθλητική προσέγγιση, το επίπεδο αναψυχής αφορά κυρίως την κινησιολογική διασκέδαση και την άθληση σε καλά ασφαλισμένα βράχια ή τεχνητούς τοίχους.
Παραδοσιακή προσέγγιση: Μια ρομαντική περιπέτεια στην ανέγγιχτη φύση.
Μια από τις πιο κυρίαρχες μορφές ορειβασίας σήμερα. Το καθοριστικό κριτήριο για την ένταξη σε αυτή την ομάδα είναι το περιβάλλον στο οποίο διεξάγεται η δραστηριότητα, δηλαδή οι βράχοι. Είτε πρόκειται για βράχους ύψους μερικών δεκάδων μέτρων, εκατοντάδων μέτρων, είτε για ογκόλιθους (boulders) στο δάσος.
Στους βράχους, η αναρρίχηση μπορεί να προσεγγιστεί είτε παραδοσιακά (trad) είτε γυμναστικά (sport climbing). Αυτό εξαρτάται από τις συνθήκες και τους κανόνες που έχουν θεσπίσει οι άνθρωποι σε κάθε συγκεκριμένη περιοχή.
Αν έπρεπε να κάνουμε έναν διαχωρισμό σε σχέση με τα πετρώματα, αυτός θα βασιζόταν στα εξής κυρίαρχα πετρώματα:
1. Ασβεστολιθική Αναρρίχηση (Limestone)
Είναι η «κανονική» αναρρίχηση για την Ελλάδα, καθώς το 90% των πεδίων αποτελείται από υψηλής ποιότητας ασβεστόλιθο.
Περιοχές: Κάλυμνος, Λεωνίδιο, Βαράσοβα, Αττική.
Εδώ αναπτύσσεται κυρίως η αθλητική αναρρίχηση (sport climbing).
2. Αναρρίχηση σε Κροκαλοπαγή Βράχο (Conglomerate)
Αποτελεί την πιο εμβληματική «ειδική» κατηγορία στην Ελλάδα.
Περιοχή:Μετέωρα.
Χαρακτηριστικά: Συμπαγές μείγμα από βότσαλα και άμμο. Απαιτεί τελείως διαφορετική τεχνική (ισορροπία σε βότσαλα) και διέπεται από αυστηρούς ηθικούς κανόνες (ελάχιστα βύσματα, παραδοσιακή προσέγγιση).
3. Αναρρίχηση σε Γρανίτη & Μάρμαρο
Πρόκειται για λιγότερο διαδεδομένες αλλά διακριτές κατηγορίες.
Γρανίτης: Κυρίως στην Τήνο (Exomvourgo), όπου η αναρρίχηση γίνεται σε σχισμές και πλάκες με μεγάλη τριβή.
Μάρμαρο: Εντοπίζεται κυρίως σε παλιά λατομεία (π.χ. στην Αττική, όπως η Πεντέλη).
Ο Ουσιαστικός Διαχωρισμός στην Ελλάδα
Στην ελληνική ορειβατική κοινότητα, η κύρια διάκριση γίνεται ανάμεσα σε:
Παραδοσιακή Αναρρίχηση (Trad): Σε μεγάλες ορθοπλαγιές (π.χ. Βαράσοβα, Όλυμπος, Γκιώνα) όπου ο αναρριχητής τοποθετεί τις δικές του ασφάλειες.
Αθλητική Αναρρίχηση (Sport): Σε οργανωμένα πεδία με μόνιμα βύσματα (bolts).
Bouldering (Αναρρίχηση σε ογκόλιθους)
Μια κατά λέξη μετάφραση θα μπορούσε να είναι «παιχνίδι με τους ογκόλιθους» και, όπως υποδηλώνει η λέξη, πρόκειται κυρίως για αναρρίχηση σε μεγάλους βράχους. Το ύψος τους κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 2 και 5 μέτρων. Γίνεται χωρίς σχοινιά ασφαλείας και, σε περίπτωση πτώσης, ο αναρριχητής πηδά στο έδαφος. Αυτό το αγώνισμα πλησιάζει πολύ στον χαρακτήρα της πραγματικής γυμναστικής. Ο αναρριχητής βρίσκεται κοντά στο έδαφος, απαλλαγμένος από το ψυχολογικό βάρος του φόβου της πτώσης, και μπορεί να αφοσιωθεί πλήρως στην εκτέλεση της πιο απαιτητικής κίνησης. Η αναρρίχηση γίνεται είτε προς την κορυφή του ογκόλιθου είτε πλευρικά (τραβέρσα). Στο bouldering υπάρχουν ακριβώς καθορισμένες διαδρομές, που περιλαμβάνουν ακόμη και τη χρήση συγκεκριμένων πατημάτων και πιασιμάτων, ενώ μερικές φορές η διαδρομή ξεκινά από καθιστή ή ξαπλωτή θέση. Επίσης, το bouldering εξασκείται σε τεχνητές πίστες, όπου διεξάγονται και οι περισσότεροι σχετικοί αγώνες. Κατ’ εξαίρεση, το πεδίο μπορεί να είναι τόσο ψηλό ώστε η πτώση να αρχίσει να προκαλεί φόβο. Αυτό το όριο δεν είναι επακριβώς ορισμένο, οπότε το bouldering μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε free solo (μοναχική αναρρίχηση χωρίς ασφάλιση).
Παγοαναρρίχηση
Το πεδίο για μια ορειβατική επίδοση δεν χρειάζεται να είναι μόνο ο βράχος, αλλά μπορεί να είναι και ο πάγος. Αυτό το στοιχείο μπήκε στην ορειβασία χάρη στα υψηλά όρη που φτάνουν στη ζώνη του αιώνιου χιονιού και πάγου. Εκεί οι ορειβάτες αναγκάστηκαν —αρχικά στους παγετώνες και αργότερα στις ορθοπλαγιές των κορυφών— να εξοικειωθούν με την κίνηση στον πάγο χρησιμοποιώντας ειδικές τεχνικές, με τη βοήθεια πιολέ (αξίνες πάγου) και κραμπόν. Κάποιοι βρήκαν ενδιαφέρον σε αυτό, ανέπτυξαν τις τεχνικές και, κυρίως κατά τη διάρκεια του χειμώνα, άρχισαν να αναζητούν πεδία πάγου και εκτός των μεγάλων οροσειρών. Σήμερα, η κύρια δράση σε αυτό το αγώνισμα λαμβάνει χώρα έξω από τα υψηλά βουνά, κυρίως σε παγωμένους καταρράκτες σε ορεινές κοιλάδες κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Εξέλιξη της Παγοαναρρίχησης: Mixed Climbing και Drytooling Από την παγοαναρρίχηση εξελίχθηκαν περαιτέρω αγωνίσματα, όπως η σύγχρονη μεικτή αναρρίχηση (mixed climbing) και το drytooling. Αυτή η εξέλιξη προέκυψε επειδή ένας καταρράκτης πάγου θεωρούνταν δύσκολος όταν είχε τμήματα με διακοπή του πάγου, δηλαδή με γυμνό βράχο. Στην προσπάθεια για μέγιστη επίδοση, οι αναρριχητές άρχισαν να αναζητούν διαδρομές με όλο και λιγότερο πάγο, μέχρι που χρειάστηκε να τοποθετούν τα πιολέ και τα κραμπόν απευθείας στον βράχο. Αυτό το αγώνισμα ονομάζεται σύγχρονη μεικτή αναρρίχηση. Όταν ο πάγος απουσιάζει εντελώς από τη διαδρομή, το αγώνισμα μετατρέπεται σε drytooling.
Η παγοαναρρίχηση και αργότερα το drytooling εντάχθηκαν και στην αγωνιστική αναρρίχηση. Για αυτούς τους αγώνες κατασκευάζονται τεχνητές πίστες με στοιχεία πάγου. Οι αθλητές διαγωνίζονται στη δυσκολία (lead), στην ταχύτητα (speed), αλλά και στο ice bouldering.
Ορειβασία και Ορειβασία Υψηλού Βουνού
Πρόκειται για μια άλλη μορφή ορειβασίας που καθορίζεται από το περιβάλλον στο οποίο διεξάγεται: τα βουνά. Είναι το αρχικό πεδίο στο οποίο γεννήθηκε το άθλημα της ορειβασίας. Ωστόσο, η έννοια «βουνό» είναι πολύ ευρεία, γι’ αυτό χρησιμοποιείται ο διαχωρισμός σε κατηγορίες: βουνά, μεσαία υψηλά όρη και υψηλά όρη.
Βουνά: Αναφερόμαστε σε μη αλπικά περιβάλλοντα, όπου οι σχετικές υψομετρικές διαφορές συνήθως δεν φτάνουν τα 1.500 μ. και το απόλυτο υψόμετρο δεν υπερβαίνει τα 2.000-2.500 μ. (π.χ. Πιέρια όρη, Highlands Σκωτίας).
Μεσαία υψηλά όρη: Χαρακτηρίζονται από τυπικό αλπικό ανάγλυφο διαμορφωμένο από παγετώνες, με μεγάλες υψομετρικές διαφορές άνω των 1.500 μ. και υψόμετρο μεταξύ 2.500 και 5.000 μ. (π.χ. Άλπεις, Όλυμπος, Πυρηναία).
Υψηλά όρη : Συνήθως ορίζονται εκείνα που υπερβαίνουν τα 5.000 μ. (π.χ. Καύκασος, Παμίρ, Ιμαλάια στην Ευρασία, ή οι Άνδεις και τα Βραχώδη Όρη στην Αμερική).
Για τη μορφή της ορειβασίας που ασκείται σε κάθε οροσειρά, εκτός από το υψόμετρο, καθοριστικό ρόλο παίζει και το αν υπάρχουν αιώνια χιόνια και πάγοι. Για τις ανάγκες της ορειβασίας, χρησιμοποιείται επιπλέον ο διαχωρισμός σε βουνά με παγετώνες και βουνά χωρίς παγετώνες.
Στα χαμηλότερα βουνά χωρίς παγετώνες, η δραστηριότητα αφορά συνήθως την αναρρίχηση βράχου. Οι αναβάσεις έχουν μήκος αρκετών σχοινιών (multi-pitch), επικρατεί ορεινό κλίμα και οι προσεγγίσεις στη βάση των διαδρομών είναι μεγαλύτερες.
Στα μεσαία υψηλά όρη χωρίς παγετώνες, οι δυσκολίες αυξάνονται, οι αποστάσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες, τα προβλήματα προσανατολισμού εντείνονται και το κλίμα είναι αισθητά πιο τραχύ.
Στα μεσαία υψηλά όρη με παγετώνες, συμβαίνει μια ριζική αλλαγή στον χαρακτήρα του περιβάλλοντος. Τα υψηλότερα τμήματα των κοιλάδων καλύπτονται από παγετώνες, στις πλαγιές των βουνών υπάρχει αιώνιο χιόνι. Είναι απαραίτητη η χρήση ειδικού εξοπλισμού για την κίνηση σε πάγο και χιόνι. Πάνω από τα 3.000 μέτρα περίπου, προστίθεται η δυσκολία του υψομέτρου και η ανάγκη για εγκλιματισμό.
Στα βουνά και τα μεσαία υψηλά όρη χωρίς παγετώνες, μπορεί κανείς να συναντήσει πεδία διαμορφωμένα για «γυμναστική» αναρρίχηση διαδρομών πολλών σχοινιών (sport multi-pitch). Ωστόσο, αυτά δεν είναι πολλά. Σε αυτά τα βουνά κυριαρχεί συντριπτικά η παραδοσιακή ορειβασία. Στα μεσαία υψηλά όρη με παγετώνες, το ίδιο το περιβάλλον, λόγω της δυσπρόσιτης φύσης του, επιβάλλει συνήθως την παραδοσιακή προσέγγιση.
Στα υψηλά όρη (άνω των 5.000μ.), το περιβάλλον είναι συνήθως τόσο ακραίο που οι άνθρωποι συχνά καταφεύγουν σε οργανωτικές ή τεχνολογικές λύσεις. Αποτέλεσμα της οργανωτικής προσέγγισης είναι η λεγόμενη Ορειβασία Τύπου «Αποστολή» (expedition climbing), η ουσία της οποίας είναι η μεταφορά του προβλήματος από μια μικρή ομάδα σε μια πολυμελή ομάδα ανθρώπων, των οποίων η εργασία είναι σχολαστικά οργανωμένη. Τον στόχο, την κορυφή, προσεγγίζει τελικά μόνο μια επιλεγμένη ομάδα που αντιπροσωπεύει την προσπάθεια ολόκληρης της αποστολής. Η τεχνολογική βοήθεια στα υψηλά όρη, πέρα από τον ειδικό εξοπλισμό, εκφράζεται κυρίως με τη χρήση συσκευών οξυγόνου, οι οποίες μετριάζουν τις αρνητικές επιπτώσεις του μεγάλου υψομέτρου.
Ωστόσο, ακόμη και στα υψηλά όρη και τις ακραίες συνθήκες τους, ασκείται ορειβασία σύμφωνα με την παραδοσιακή αντίληψη. Έκφραση αυτής της προσπάθειας είναι το λεγόμενο «αλπικό στυλ» (alpine style), όπου οι μέθοδοι των μεσαίων υψομέτρων μεταφέρονται στα υψηλά όρη. Ειδικά στα Ιμαλάια, σε υψόμετρα άνω των 8.000 μέτρων, αυτή θεωρείται μία από τις πιο απαιτητικές ορειβατικές δραστηριότητες.
Bigwall (Αναρρίχηση μεγάλων ορθοπλαγιών)
Μια ιδιαίτερη κατηγορία αναρρίχησης πολλών σχοινιών είναι το λεγόμενο bigwall. Πρόκειται για την ανάβαση σε πολύ υψηλές ορθοπλαγιές, οι οποίες είναι εξαιρετικά απότομες και με ελάχιστο ανάγλυφο. Σε αυτούς τους τοίχους χρησιμοποιούνται συνήθως ειδικές τακτικές και μέσα, γεγονός που διαφοροποιεί αυτή την ανάβαση από όλα τα άλλα αγωνίσματα και την καθιστά αυτοτελές αγώνισμα. Η τακτική bigwall μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σε απλά βουνά όσο και σε μεσαία ή υψηλά όρη. Η αναρρίχηση bigwall γεννήθηκε στις ΗΠΑ, στην περιοχή Yosemite. Στην Ευρώπη, οι πιο γνωστές ορθοπλαγιές bigwall βρίσκονται στη Νορβηγία (Trollryggen, Kjerag) ή στην Ιταλία (Qualido).
Στην Ελλάδα, η αναρρίχηση “big wall” (πολλαπλών σχοινιών σε μεγάλες ορθοπλαγιές) επικεντρώνεται σε εμβληματικά πεδία με εντυπωσιακό ύψος και ιστορική σημασία:
Κορυφαίοι Προορισμοί Big Wall
Γκιώνα (Ορθοπλαγιά Συκιάς): Η μεγαλύτερη ορθοπλαγιά των Βαλκανίων, με κάθετα τμήματα που φτάνουν από 1.000 έως 2.500 μέτρα.
Μετέωρα: Προσφέρουν μοναδικές διαδρομές σε κροκαλοπαγείς πύργους, όπως ο Pillar of Dreams (9 σχοινιές) και το Egg Dance (5 σχοινιές). Υπάρχουν πάνω από 100 βράχοι διαθέσιμοι για αναρρίχηση.
Βαράσοβα: Μια από τις πιο διάσημες ορθοπλαγιές στην Αιτωλοακαρνανία, γνωστή για τις μεγάλες διαδρομές της δίπλα στη θάλασσα.
Λεωνίδιο: Αν και κυριαρχεί το sport climbing, διαθέτει πλήρως ασφαλισμένες διαδρομές πολλαπλών σχοινιών (multi-pitch) που φτάνουν τα 250 μέτρα σε ύψος.
Χειμερινή Ορειβασία
Το ίδιο το όνομα θα μπορούσε να δώσει την εντύπωση ότι χειμερινή ορειβασία είναι απλώς οτιδήποτε ορειβατικό γίνεται κατά τη χειμερινή περίοδο. Αυτό όμως δεν θα ήταν ακριβές. Αρχικά, πρέπει προφανώς να είναι δραστηριότητες που γίνονται σε εξωτερικό χώρο, ώστε να επιδρά το κρύο. Μια άλλη απαραίτητη προϋπόθεση είναι το πεδίο, λόγω του χειμώνα, να αλλάζει εντελώς χαρακτήρα σε σύγκριση με το καλοκαίρι. Σε ορισμένες χώρες δεν δίνεται τόσο μεγάλη έμφαση σε αυτόν τον διαχωρισμό, ενώ για παράδειγμα στα Τάτρα της Σλοβακίας, στον Όλυμπο, στα Πιέρια ή στα Highlands της Σκωτίας, αυτό το κριτήριο θεωρείται πολύ σημαντικό. Οι αλλαγές του πεδίου μεταξύ χειμώνα και καλοκαιριού στην ευρωπαϊκή κλιματική ζώνη συμβαίνουν κυρίως στα μεσαία όρη χωρίς παγετώνες. Αυτά τα βουνά το χειμώνα καλύπτονται από χιόνι, στις ορθοπλαγιές σχηματίζεται πάγος και η οροσειρά αλλάζει εντελώς πρόσωπο. Η ορειβασία που ασκείται εκεί αξίζει πλήρως τον τίτλο της «χειμερινής ορειβασίας» και αποτελεί μια ιδιαίτερη δράση.
Ενδιαφέρον στοιχείο: Το “αλπικό στυλ” θεωρείται η “καθαρότερη” μορφή ορειβασίας, καθώς ο ορειβάτης μεταφέρει όλα τα εφόδιά του στην πλάτη, χωρίς σταθερά σχοινιά ή υποστήριξη από άλλους.
Ορειβατική Πεζοπορία
Η πιο αυθεντική μορφή ορειβασίας. Οι διαδρομές ανάβασης στην ορειβατική πεζοπορία ταυτίζονται πολύ συχνά με τις διαδρομές των εξερευνητών των βουνών και των πρωτοπόρων της ορειβασίας. Εκτός από το κίνητρο της ανάβασης σε μια κορυφή ή κάποιον άλλο στόχο, στην ορειβατική πεζοπορία συνυπάρχει επίσης η επιθυμία για περιπλάνηση στην οροσειρά και τη γνωριμία μαζί της. Οι αναβάσεις που πραγματοποιούνται συνήθως δεν περιλαμβάνουν τμήματα που υπερβαίνουν τον III βαθμό δυσκολίας της κλίμακας UIAA.
(Η κλίμακα UIAA (International Climbing and Mountaineering Federation) είναι το διεθνές σύστημα βαθμολόγησης της τεχνικής δυσκολίας μιας αναρριχητικής διαδρομής σε βράχο).
Σύνοψη: Η ορειβατική πεζοπορία αποτελεί τη γέφυρα μεταξύ της απλής πεζοπορίας και της τεχνικής αναρρίχησης, καθώς απαιτεί γνώσεις προσανατολισμού και ενίοτε χρήση χεριών, αλλά χωρίς την ανάγκη για εξειδικευμένο αναρριχητικό εξοπλισμό σε συνεχή βάση.
Ασφαλισμένη διαδρομή (Via Ferrata)
Η πιο δυναμική έκφραση της ορειβασίας σε ερασιτεχνικό επίπεδο. Πρόκειται για μια αναρριχητική διαδρομή που έχει γίνει προσβάσιμη και έχει ασφαλιστεί με τεχνητά μέσα, όπως σιδερένια πατήματα, σκάλες, αλυσίδες ή ατσάλινα συρματόσχοινα που διατρέχουν το πεδίο. Αρχικά, με αυτόν τον τρόπο ασφαλίζονταν με φειδώ δημοφιλείς ορεινές διαδρομές που ακολουθούσαν τις φυσικές γραμμές του αναγλύφου. Αυτές οι διαδρομές εντάχθηκαν αργότερα στο πλαίσιο της ορειβατικής πεζοπορίας. Στη συνέχεια, όμως, αυτή η δραστηριότητα εισχώρησε και σε απότομες ορθοπλαγιές. Οι καθορισμένες διαδρομές διασχίζουν κάθετους και αρνητικούς τοίχους, όπου τα τεχνητά βοηθήματα που έχουν εγκατασταθεί με κατασκευαστικές-βιομηχανικές μεθόδους χρησιμεύουν πρωτίστως για την υπερνίκηση της βαρύτητας. Αν εφαρμόσουμε αυστηρή λογική, πρόκειται ουσιαστικά για ένα είδος «ψυχαγωγικής τεχνικής αναρρίχησης».
Τεχνητές Πίστες
Στο φυσικό περιβάλλον, απαραίτητη προϋπόθεση για την πραγματοποίηση μιας ορειβατικής εξόρμησης είναι ο κατάλληλος καιρός, ο οποίος δεν είναι πάντα δεδομένος. Το πρώτο κίνητρο για την κατασκευή τεχνητών πιστών ήταν η προσπάθεια αποφυγής των καιρικών συνθηκών. Το δεύτερο κίνητρο ήταν η ανάγκη των αθλητών αναρρίχησης για ένα προπονητικό περιβάλλον όπου θα μπορούσαν να προπονούνται και εκτός της καλοκαιρινής περιόδου. Οι πρώτες τεχνητές πίστες αναρρίχησης, που μιμούνται το περιβάλλον των βράχων, άρχισαν να δημιουργούνται σε μεγαλύτερο αριθμό με την ανάπτυξη της «γυμναστικής» προσέγγισης της ορειβασίας.
Η χρήση των τεχνητών πιστών είναι κυρίως προπονητική, για ορειβάτες όλων των κατηγοριών και αγωνισμάτων. Η αθλητική αναρρίχηση επιδόσεων σε τεχνητές πίστες εκφράζεται με τον πιο έντονο τρόπο στους αγώνες αναρρίχησης. Η αγωνιστική αναρρίχηση σε τεχνητές πίστες είναι μια καθαρά διαγωνιστική δραστηριότητα στο πλαίσιο της ορειβασίας, η οποία διαθέτει όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά των αγώνων, όπως κανόνες, κριτές και βάθρα νικητών. Οι αγώνες διεξάγονται στη δυσκολία (lead), στην ταχύτητα (speed), στο bouldering, καθώς και στην αναρρίχηση σε τεχνητό πάγο ή στο drytooling.
Ορειβατικό Σκι (Skialpinismus)
Ο όρος «ορειβατικό σκι» είναι μια συλλογική ονομασία που περιλαμβάνει όλες τις ορειβατικές δραστηριότητες που διεξάγονται στα βουνά με τη χρήση σκι. Στην αρχική του μορφή, επρόκειτο κυρίως για τον συνδυασμό μιας ορειβατικής ανάβασης με μια κατάβαση με σκι, ή για ορεινές διασχίσεις με σκι. Το ορειβατικό σκι με αυτή την έννοια θεωρείται μία από τις παραδοσιακές μορφές ορειβασίας.
Η ευκολότερη μορφή του ονομάζεται mountain skitouring, ενώ ο αρχικός όρος «skialpinismus» χρησιμοποιείται σήμερα περισσότερο για να περιγράψει την πιο απαιτητική μορφή αυτού του αθλήματος. Στο ορειβατικό σκι διοργανώνονται επίσης αγώνες, οι οποίοι το τελευταίο διάστημα έχουν αποκτήσει μεγάλη δημοτικότητα.
Συνδυαστικά Αγωνίσματα
Κλείνοντας την επισκόπηση των ορειβατικών μορφών και αγωνισμάτων, θα αναφέρουμε επίσης τα συνδυαστικά αγωνίσματα, όπου στοιχεία της ορειβασίας εισχωρούν σε άλλα αθλήματα ή δραστηριότητες. Η ορειβασία σε συνδυασμό με τη σπηλαιολογία ονομάζεται σπηλαιο-ορειβασία , ενώ η ορειβασία σε συνδυασμό με το παραπέντε ονομάζεται paraglidealpinismus. Στα νέα συνδυαστικά αγωνίσματα μπορούμε επίσης να συμπεριλάβουμε το δημοφιλές σήμερα canyoning (διάσχιση φαραγγιών).
Η ιστορία των διαφόρων αναρριχητικών τεχνικών εκτείνεται τόσο βαθιά στο παρελθόν όσο και η πρώτη δραστηριότητα του ανθρώπου στα βουνά. Αν και οι πρώτες αναβάσεις υποκινήθηκαν από εντελώς μη αθλητικά ενδιαφέροντα, οι τεχνικές προώθησης που επέτρεψαν αυτές τις αποστολές άρχισαν να αναπτύσσονται ήδη από τότε.
Οι απαρχές των εξειδικευμένων αναρριχητικών τεχνικών με τη σύγχρονη έννοια μπορούν να χρονολογηθούν στην Ευρώπη τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα, όταν άρχισε να αναπτύσσεται στις Άλπεις το κυνήγι αγριοκάτσικων και η συλλογή ορυκτών. Οι περισσότεροι κυνηγοί ή συλλέκτες προέρχονταν από χωριά των προπόδων και σταδιακά έγιναν περιζήτητοι ορεινοί οδηγοί. Την εποχή εκείνη, οι άνθρωποι πήγαιναν στα βουνά και από δίψα για γνώση, γεγονός που συνέβαλε στη χαρτογράφηση του τοπίου.
Το πρώτο μεθοδολογικό εγχειρίδιο για ορειβάτες ήταν η πραγματεία του Josias Simler (Γιοζίας Ζίμλερ) από τη Ζυρίχη, “Περί των δυσκολιών των ταξιδιών στις Άλπεις” (1574). Εκτός από γεωλογικές και μετεωρολογικές παρατηρήσεις, παρείχε συμβουλές για την αντιμετώπιση χιονοστιβάδων, την αποφυγή των ρωγμών στους παγετώνες, καθώς και τη χρήση σχοινιών και υποδημάτων με καρφιά.
Η Εποχή των Ορεινών Οδηγών
Οι τεχνικές ανάβασης τότε ήταν απλές και χρηστικές. Όπου δεν έφταναν τα χέρια και τα πόδια, χρησιμοποιούσαν σκάλες, κορμούς ή ξύλινα κοντάρια. Πρωταγωνιστές ήταν οι ντόπιοι ορεινοί, για τους οποίους η καθοδήγηση επισκεπτών έγινε πηγή εισοδήματος. Η πελατεία τους αποτελούνταν από ρομαντικούς περιηγητές και επιστήμονες. Τα ονόματα των περισσότερων πρωτοπόρων παραμένουν άγνωστα, παρόλο που εκείνοι συνέβαλαν καθοριστικά στη γέννηση της ορειβασίας.
19ος Αιώνας: Η Γέννηση του Αθλήματος
Μόνο τον 19ο αιώνα μπήκαν στα βουνά αμιγώς αθλητικές φιλοδοξίες. Μετά την κατάκτηση των περισσότερων γνωστών κορυφών, απέμειναν στην Ευρώπη μόνο οι πιο δύσκολες αιχμές. Έτσι γεννήθηκε ο όρος «αλπινισμός». Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι πρώτοι ορειβατικοί σύλλογοι (Alpine Clubs).
Ορόσημα και Προσωπικότητες
Η τεχνική εξελίχθηκε παράλληλα με την αυξανόμενη δυσκολία:
1865: Η δραματική πρώτη ανάβαση στο Matterhorn (Μάττερχορν) από τους E. Whymper (Έντουαρντ Γουίμπερ) και M. Croz. (Μισέλ Κρο)
1878: Με την κατάκτηση της βόρειας πλευράς του Grand Dru από τον C. Dent (Κλίντον Ντεντ), ξεκινά η εποχή των «μεγάλων ορθοπλαγιων» (big faces), που κορυφώθηκε το 1938 με τη βόρεια πλευρά του Eiger (Άιγκερ) (Heckmair, Vörg, Kasparek, Harrer) (Άντερλ Χέκμαϊρ, Λούντβιχ Βεργκ , Φριτς Κάσπαρεκ , Χάινριχ Χάρερ).
1950: Η πρώτη κατάκτηση κορυφής άνω των 8.000 μέτρων (Annapurna) από τους M. Herzog και L. Lachenal (Μορίς Ερζόγκ, Λουί Λασενάλ).
Οι Τρεις Μεγάλοι «Βελτιωτές»
Στις αρχές του 20ού αιώνα, τρεις προσωπικότητες άλλαξαν την τεχνική και την ασφάλιση:
Otto Herzog (Όττο Χέρτσογκ): Χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το καραμπίνερ (εμπνευσμένο από την πυροσβεστική) και ανέπτυξε την τεχνική ασφάλισης.
Hans Fiechtl (Χανς Φίχτλ): Εισήγαγε το κάρφωμα ασφαλειών (καρφιών) στο βράχο. Το κλασικό πλακέ καρφί ονομάζεται ακόμα και σήμερα «φίχτλε» (fichtle).
Hans Dülfer (Χανς Ντύλφερ): Η κορυφαία προσωπικότητα. Σε αυτόν οφείλουμε τεχνικές που χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, όπως η αναρρίχηση σε σχισμές, το εκκρεμές (pendulum) και η κλασική μέθοδος καταρρίχησης (Rappel) που φέρει το όνομά του (Dülfersitz).
Ελεύθερη έναντι Τεχνητής Αναρρίχησης
Αρχικά, οι αναβάσεις γίνονταν «ελεύθερα» (free climbing). Όμως, με τα νέα τεχνολογικά μέσα, από τη δεκαετία του 1930 έως και το 1970, κυριάρχησε η τεχνητή αναρρίχηση (aid climbing). Σε αυτό το στυλ, ο ορειβάτης χρησιμοποιεί βοηθήματα (σκάλες, καρφιά) όχι μόνο για ασφάλεια αλλά και για να προωθηθεί. Αυτό επέτρεψε την ανάβαση σε ορθοπλαγιές που μέχρι τότε θεωρούνταν ακατόρθωτες.
Το 1961 στην Πολωνία γυρίστηκε ένα από τα σημαντικότερα και πιο εμβληματικά ντοκιμαντέρ στην ιστορία του παγκόσμιου ορειβατικού κινηματογράφου:
Σενάριο & Αφήγηση: Jan Długosz (Γιάν Ντουούγκος) (θρυλικός αναρριχητής και συγγραφέας)
Θέμα: Το φιλμ καταγράφει την ανάβαση μιας εξαιρετικά δύσκολης διαδρομής στην ανατολική ορθοπλαγιά του Mnich (Μοναχός) στα όρη Τάτρα (η ομώνυμη “Παραλλαγή L”).
Η Αντίδραση στην Ταινία
Η ταινία προκάλεσε αίσθηση στη διεθνή ορειβατική κοινότητα. Για πρώτη φορά, μια κάμερα ακολουθούσε τους αναρριχητές από τόσο κοντά, καταγράφοντας την υψηλή ένταση και το «μπαλέτο» των κινήσεων στον κάθετο τοίχο με πρωτοφανή ρεαλισμό. Δεν ήταν απλώς η καταγραφή μιας ανάβασης, αλλά μια ποιητική και ψυχολογική απεικόνιση του αγώνα του αναρριχητή. Απέσπασε πολυάριθμα βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ (συμπεριλαμβανομένων αυτών του Τρέντο και της Κορτίνα) και παραμένει σημείο αναφοράς για την αισθητική του ορειβατικού κινηματογράφου.
βίντεο από το 1961
Η Κρίση της Τεχνητής Αναρρίχησης και η Αναγέννηση του Ελεύθερου Στυλ
Ωστόσο, «κανένα δέντρο δεν ψηλώνει μέχρι τον ουρανό» και κάθε μέθοδος εξαντλεί κάποια στιγμή τη δυναμική της. Η κρίση επήλθε τη δεκαετία του 1970. Στην τεχνητή αναρρίχηση εισχώρησαν οι μέθοδοι του «ριβετερίσματος» (bolting), δηλαδή η τοποθέτηση ασφαλειών σε οπές που ανοίγονταν με τρυπάνι. Σύντομα έγινε αντιληπτό ότι με τη χρήση του μέγιστου αριθμού τεχνικών μέσων, κάθε ορθοπλαγιά μπορούσε να νικηθεί και ο άνθρωπος θα πετύχαινε πάντα.
Όμως, η εγγυημένη επιτυχία είναι «το καρφί στο φέρετρο» κάθε αθλήματος. Σιγά σιγά, ο θαυμασμός για όσους ολοκλήρωναν τέτοιες αναβάσεις άρχισε να εξασθενεί. Η νέα γενιά ορειβατών αναζήτησε λογικά το χαμένο νήμα της εξέλιξης εκεί που είχε διακοπεί από την τεχνητή αναρρίχηση. Το ιδανικό έγινε πλέον οι δύσκολες αναβάσεις με περιορισμό των τεχνικών μέσων. Ήταν η επιστροφή στην ελεύθερη αναρρίχηση (free climbing).
Reinhold Messner: Ο Προφήτης του Αλπικού Στυλ
Ένας από τους πρώτους προφήτες αυτών των νέων ιδεών στα βουνά ήταν ο Reinhold Messner (Ράινχολντ Μέσνερ). Κατανόησε πρώτος ότι, ενώ με τη χρήση όλης της διαθέσιμης τεχνολογίας ήταν δυνατό να κατακτηθεί κάθε τοίχος ή βουνό, η ορειβασία έχανε έτσι το αθλητικό της πνεύμα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αθλητική ορειβασία ξεκινά εκεί όπου ο ορειβάτης θέτει ο ίδιος κανόνες στον εαυτό του, ώστε να ξεπερνά τις δυσκολίες με τη δική του δύναμη, επιδεξιότητα και θέληση. Απέρριψε καθετί περιττό και όρισε τις αρχές του «αλπικού στυλ» (alpine style), το οποίο μετέφερε αμέσως μετά και στα υψηλότερα βουνά του κόσμου.
Η Κληρονομιά του Ψαμμίτη και η Αμερικανική Σχολή
Το ιδανικό της ελεύθερης αναρρίχησης, ωστόσο, δεν είχε εξαφανιστεί εντελώς από την Ευρώπη πριν από αυτό. Διατηρήθηκε με μοναδικό τρόπο στις περιοχές με ψαμμίτη (sandstone) της Σαξονίας και της Βοημίας, όπου τηρούνταν αυστηρά ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Χάρη στη μετανάστευση ενός από τους κορυφαίους ορειβάτες της Σαξονίας, του Fritz Wiessner (Φριτς Βίσνερ), στις ΗΠΑ, αυτό το ιδανικό της ελεύθερης αναρρίχησης άρχισε να εξαπλώνεται και στην Αμερική, κυρίως σε βραχώδη πεδία έξω από τα μεγάλα βουνά. Έτσι γεννήθηκε μια αυτόνομη βραχοαναρρίχηση, εστιασμένη αποκλειστικά στο ελεύθερο στυλ.
Η Επικράτηση της Ελεύθερης Αναρρίχησης
Η ελεύθερη αναρρίχηση επιβλήθηκε πλήρως στο μεταίχμιο των δεκαετιών 1970 και 1980. Ο Reinhold Messner την επανέφερε στα βουνά και οι Αμερικανοί στα βράχια. Έκτοτε, τα τεχνικά μέσα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την ασφάλιση έναντι πτώσης και δεν επιτρέπεται να βοηθούν την προώθηση του ορειβάτη προς τα πάνω. Αυτή η ιδέα της ελεύθερης αναρρίχησης καθορίζει την κατεύθυνση της αθλητικής εξέλιξης, καθώς και την εξέλιξη του εξοπλισμού, μέχρι σήμερα.
Η ιστορία της ορειβασίας στην Ελλάδα είναι μια διαδρομή που ξεκινά από τη μυθολογία και την ανάγκη, για να καταλήξει στον σύγχρονο αθλητισμό υψηλών επιδόσεων.
Ακολουθεί μια σύντομη ανασκόπηση των κυριότερων σταθμών της ορειβασίας στην Ελλάδα:
1. Οι Πρώτες Αναβάσεις (Προϊστορία – 19ος αιώνας)
Στην αρχαιότητα, τα βουνά θεωρούνταν ιερά (π.χ. Όλυμπος, Παρνασσός). Οι πρώτες καταγεγραμμένες αναβάσεις έγιναν κυρίως για στρατιωτικούς ή θρησκευτικούς λόγους. Το 1802, ο Γάλλος περιηγητής François Pouqueville (Φρανσουά Πουκεβίλ) ανέβηκε στα Τζουμέρκα, σηματοδοτώντας την αρχή του περιηγητικού ενδιαφέροντος.
2. Η Κατάκτηση του Μύτικα (1913)
Το σημαντικότερο ορόσημο είναι η 2α Αυγούστου 1913, όταν οι Ελβετοί Frédéric Boissonnas και Daniel Baud-Bovy (Φρεντερίκ Μπουασονά και Ντανιέλ Μποντ-Μποβί), με οδηγό τον Λιτοχωρίτη Χρήστο Κάκαλο, πάτησαν για πρώτη φορά στην κορυφή του Ολύμπου, τον Μύτικα (2.918μ.).
Ο Χρήστος Κάκαλος
3. Οργάνωση και Πρώτοι Σύλλογοι (1930 – 1950)
Το 1930 ιδρύεται ο Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος (ΕΟΣ), ο οποίος έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία καταφυγίων και τη σηματοδότηση μονοπατιών. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ορειβασία αρχίζει να αποκτά πιο μαζικό χαρακτήρα.
4. Η Ανάπτυξη της Τεχνικής Αναρρίχησης (1960 – 1980)
Στις δεκαετίες αυτές, Έλληνες ορειβάτες άρχισαν να ανοίγουν δύσκολες διαδρομές σε μεγάλες ορθοπλαγιές, όπως στη Βαράσοβα, τη Γκιώνα και τον Όλυμπο. Προσωπικότητες όπως ο Σπήλιος Αγαπητός και αργότερα η νέα γενιά αναρριχητών εισήγαγαν σύγχρονες τεχνικές ασφάλισης.
5. Εξωτισμός και Ιμαλάια (1985 – Σήμερα)
Το 1985 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ελληνική αποστολή στα Ιμαλάια (Annapurna). Η κορύφωση ήρθε το 2004, όταν η Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας και Αναρρίχησης (ΕΟΟΑ) οργάνωσε την αποστολή που οδήγησε τους πρώτους Έλληνες στην κορυφή του Έβερεστ.
6. Η Σύγχρονη Εποχή
Σήμερα, η Ελλάδα αποτελεί παγκόσμιο πόλο έλξης για την αναρρίχηση (ιδιαίτερα η Κάλυμνος και το Λεωνίδιο), ενώ το ορειβατικό σκι και το ορεινό τρέξιμο γνωρίζουν τεράστια άνθηση.
Ο Απόλυτος Οδηγός για Ορειβατικά Παπούτσια (για όλους!)
Λένε πως «ένα ταξίδι χιλίων χιλιομέτρων αρχίζει με ένα μόνο βήμα». Στην ορειβασία, όμως, σημασία δεν έχει μόνο το βήμα, αλλά και τι φοράτε όταν το κάνετε. Αν έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί υπάρχουν τόσα είδη παπουτσιών βουνού ή γιατί δεν αρκούν τα απλά αθλητικά, αυτός ο οδηγός θα σας λύσει κάθε απορία – ακόμα κι αν η μοναδική σας εμπειρία είναι μια κυριακάτικη βόλτα στο δάσος.
Στο βουνό, το παπούτσι δεν είναι απλώς μέρος της εμφάνισής μας· είναι η βάση της ασφάλειάς μας. Η ποιότητα ορίζεται από την εξειδίκευση. Ένα παπούτσι που είναι τέλειο για να τρέχετε σε ένα χωμάτινο μονοπάτι, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο αν προσπαθήσετε να ανεβείτε με αυτό σε μια χιονισμένη κορυφή. Γι’ αυτό, ο έμπειρος ορειβάτης δεν έχει «ένα ζευγάρι παπούτσια», αλλά μια μικρή «εργαλειοθήκη» για τα πόδια του.
1. Γνωρίστε την «Οικογένεια» των Παπουτσιών
Τα «Ελαφριά & Γρήγορα» (Trail Running)
Αυτά είναι τα παπούτσια για όσους θέλουν να νιώθουν το έδαφος και να κινούνται γρήγορα.
Μοιάζουν με τα αθλητικά του γυμναστηρίου, αλλά με «άγριες» σόλες που θυμίζουν λάστιχα τζιπ 4×4.
Εύκαμπτη Σόλα: Είναι παπούτσια που λυγίζουν εύκολα για να επιτρέπουν το τρέξιμο και τη γρήγορη κίνηση, θυσιάζοντας τη σταθερότητα του αστραγάλου για χάρη της ταχύτητας και του χαμηλού βάρους.
Γιατί να τα επιλέξετε: Είναι πανάλαφρα και δροσερά. Είναι ιδανικά για τρέξιμο στο βουνό ή για γρήγορη πεζοπορία το καλοκαίρι, όταν δεν κουβαλάτε βαρύ σακίδιο.
Προσοχή: Δεν υποστηρίζουν τον αστράγαλο, οπότε απαιτούν πιο γυμνασμένα πόδια και προσοχή στα πατήματα.
Τα «Πολυεργαλεία» (Hiking & Trekking)
Εδώ μιλάμε για τον απόλυτο πρωταγωνιστή των ελληνικών βουνών.
Τι είναι: Οι κλασικές μπότες που αγκαλιάζουν και σταθεροποιούν τον αστράγαλο.
Ημιάκαμπτη Σόλα: Η σόλα τους είναι πιο στιβαρή από ένα αθλητικό, αλλά επιτρέπει μια σχετική κάμψη στο μπροστινό μέρος για να μπορείτε να περπατάτε άνετα για ώρες.
Γιατί να τα επιλέξετε: Προσφέρουν ασφάλεια. Αν πατήσετε στραβά σε μια πέτρα, η μπότα θα κρατήσει το πόδι σας στη θέση του, προλαμβάνοντας διαστρέμματα. Είναι η ιδανική επιλογή για το 90% των διαδρομών στην Ελλάδα, από τον Όλυμπο μέχρι την Πάρνηθα.
Hiking vs. Trekking: Είναι ίδια ή διαφορετικά;
Αν και συχνά οι όροι χρησιμοποιούνται μπερδεμένα, έχουν διαφορές:
Hiking (Πεζοπορία): Αναφέρεται συνήθως σε προκαθορισμένα μονοπάτια και διαδρομές που ολοκληρώνονται μέσα σε μία ημέρα. Το παπούτσι του hiking είναι ελαφρύ, πιο κοντό (χαμηλό ή mid) και πιο εύκαμπτο.
Trekking (Μεγάλη Πεζοπορία/Διάσχιση): Αναφέρεται σε πολυήμερες διαδρομές, συχνά σε πιο άγριο τερέν ή εκτός μονοπατιού, όπου κουβαλάτε βαρύ σακίδιο (σκηνή, τρόφιμα). Το παπούτσι του trekking είναι πιο στιβαρό, ψηλότερο για προστασία του αστραγάλου και με ημιάκαμπτη σόλα για να αντέχει την καταπόνηση.
Συμπέρασμα: Το Trekking είναι μια “βαριά” και πιο απαιτητική εκδοχή του Hiking, οπότε και ο εξοπλισμός (σόλα, αντοχή) κλιμακώνεται ανάλογα.
Τα «Θηρία» του Χειμώνα (Ορειβατικές Μπότες)
Όταν το βουνό ασπρίζει και ο πάγος κυριαρχεί, χρειαζόμαστε «θωρακισμένα» υποδήματα.
Τι είναι: Μπότες πολύ σκληρές που δεν λυγίζουν καθόλου με τα χέρια.
Άκαμπτη Σόλα: Αυτή η ακαμψία είναι που επιτρέπει στα κραμπόν να μένουν σταθερά στη θέση τους χωρίς να πετάγονται έξω.
Γιατί να τα επιλέξετε: Πάνω τους «κουμπώνουν» με ασφάλεια τα κραμπόν (οι σιδερένιες ακίδες για τον πάγο). Είναι συνήθως διπλές (παπούτσι μέσα σε παπούτσι) ή πολύ ενισχυμένες για να κρατούν τα δάχτυλα ζεστά ακόμα και σε πολικές θερμοκρασίες.
Διάκριση με βάση τη σκληρότητα της σόλας
Σύμφωνα με την κλασική κατηγοριοποίηση των ορειβατικών υποδημάτων (που συνήθως ακολουθείται σε τέτοια άρθρα), η διάκριση με βάση τη σκληρότητα της σόλας γίνεται ως εξής:
1. Εύκαμπτη σόλα (Flexible)
Αυτά τα παπούτσια είναι σχεδιασμένα για κίνηση σε ομαλά μονοπάτια, προσφέροντας άνεση και φυσική κίνηση του ποδιού.
Εδώ η σόλα λυγίζει λιγότερο, προσφέροντας καλύτερη προστασία από τις πέτρες και στήριξη στον αστράγαλο για μεταφορά βαρύτερου φορτίου.
Κατηγορία: Trekking (Μεγάλης διάρκειας πεζοπορία) / Heavy Duty Hiking.
Χρήση: Πολυήμερες διαδρομές, δύσβατα μονοπάτια, διάσχιση πεδίων με πέτρες (scree). Συχνά δέχονται ημιαυτόματα κραμπόν (αν έχουν την ειδική εγκοπή πίσω)
3. Άκαμπτη σόλα (Stiff/Rigid)
Η σόλα δεν λυγίζει καθόλου. Αυτό είναι απαραίτητο για την ασφάλεια στο χιόνι και τον πάγο, καθώς και για την ορθή λειτουργία των κραμπόν.
Κατηγορία: Mountaineering (Ορειβασία) / Alpine.
Χρήση: Χειμερινό βουνό, αναρρίχηση πάγου, μεγάλα υψόμετρα.
2. Τι πρέπει να προσέξετε (με απλά λόγια)
Η Σόλα (Το κράτημα): Αναζητήστε το κίτρινο σήμα Vibram. Είναι η εγγύηση ότι δεν θα γλιστρήσετε σαν σε παγοδρόμιο όταν πατήσετε σε μια βρεγμένη πέτρα.
Η Μεσόσολα (Το «Αμορτισέρ» σας) Ανάμεσα στην εξωτερική σόλα (Vibram) και το πόδι σας, κρύβεται η μεσόσολα. Είναι το υλικό που απορροφά τους κραδασμούς για να μην καταπονούνται τα γόνατα και η μέση σας.
EVA (Αφρώδες υλικό): Είναι ελαφρύ και πολύ μαλακό, σαν σύννεφο. Θα το βρείτε συνήθως στα παπούτσια Trail Running και στα ελαφριά πεζοπορικά.
PU (Πολυουρεθάνη): Πιο σκληρό και ανθεκτικό υλικό που δεν «κάθεται» εύκολα με το βάρος. Είναι το υλικό που προτιμάται στις μπότες Trekking, καθώς αντέχει το φορτίο ενός βαριού σακιδίου για πολλές ώρες.
Tip: Αν νιώθετε την κάθε πέτρα να σας τρυπάει το πέλμα, μάλλον η μεσόσολα του παπουτσιού σας είναι πολύ λεπτή ή έχει «κουραστεί» από τα χιλιόμετρα.
Η Μεμβράνη (Αδιαβροχοποίηση): Θα δείτε συχνά την ετικέτα Gore-Tex. Σημαίνει ότι το παπούτσι «αναπνέει» (βγάζει τον ιδρώτα), αλλά εμποδίζει το νερό της βροχής να μπει μέσα.
Ο «Προφυλακτήρας» (Rubber Rand): Μια λωρίδα από λάστιχο περιμετρικά του παπουτσιού που το προστατεύει από το να σκιστεί στις αιχμηρές πέτρες και τις σάρες.
3. Το Μυστικό είναι στην… Κάλτσα!
Μπορεί να αγοράσετε το καλύτερο παπούτσι του κόσμου, αλλά αν φορέσετε μια απλή βαμβακερή κάλτσα, θα καταλήξετε με φουσκάλες. Το βαμβάκι κρατάει την υγρασία και το πόδι «μουλιάζει».
💡Quick Tip: Επιλέξτε ειδικές ορειβατικές κάλτσες (από μαλλί Merino ή τεχνικά συνθετικά). Διώχνουν τον ιδρώτα και έχουν επιπλέον μαξιλαράκια στη φτέρνα και τα δάχτυλα για να απορροφούν τους κραδασμούς.
4.Πρόσθετες πληροφορίες και συμβουλές:
Μπότες και Κραμπόν
Σε περίπτωση που προβλέπεται η χρήση κραμπόν, πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι οι μπότες και τα κραμπόν είναι συμβατά μεταξύ τους.
Κραμπόν με ιμάντες (Δετά):Η τοποθέτησή τους είναι απλή, καθώς μπορούν να προσαρμοστούν σε οποιαδήποτε μπότα. Όμως, σε αυτή την περίπτωση, η μπότα πρέπει να έχει σκληρό πάνω μέρος, ώστε οι ιμάντες να μην πιέζουν υπερβολικά το πόδι και περιορίζουν την κυκλοφορία του αίματος, κάτι που θα ενείχε κίνδυνο κρυοπαγημάτων.
Κραμπόν αυτόματα/ημιαυτόματα : Αν έχουμε κραμπόν που χρησιμοποιούν κλιπ φτέρνας ή μπάρα στη μύτη, η μπότα πρέπει να διαθέτει τις αντίστοιχες εγκοπές για τη στερέωση αυτών των εξαρτημάτων. Επίσης, η σόλα της μπότας πρέπει να είναι εξαιρετικά δύσκαμπτη, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος να γλιστρήσει η μπότα έξω από τα κραμπόν.
Σημαντική συμβουλή: Στο πώς θα ταιριάξουν τα κραμπόν στις μπότες παίζει ρόλο και η ακτίνα καμπυλότητας της μύτης της μπότας σε σχέση με τα εξαρτήματα των κραμπόν. Κάθε κατασκευαστής τα φτιάχνει ελαφρώς διαφορετικά. Είτε έχετε ήδη κραμπόν είτε μπότες, συνιστάται να παίρνετε το ένα μαζί σας στο κατάστημα όταν πάτε να αγοράσετε το άλλο, για να δοκιμάσετε αν ταιριάζουν απόλυτα.
Υποδήματα με Μεμβράνη
Αν τα παπούτσια είναι σωστά κατασκευασμένα, η μεμβράνη εγγυάται μακροχρόνια αδιαβροχοποίηση. Τα παπούτσια με μεμβράνη και υφασμάτινο πάνω μέρος είναι ελαφριά, οικονομικά, εύκολα στη συντήρηση και στεγνώνουν γρηγορότερα αν μπει νερό από πάνω. Οι ολοδέρματες μπότες με μεμβράνη μπορούν να χρησιμοποιηθούν άνετα και σε ήπια χειμερινή πεζοπορία στο χιόνι.
Υποδήματα χωρίς Μεμβράνη
Για να αξίζουν τον κόπο οι μπότες χωρίς μεμβράνη, πρέπει να είναι εξ ολοκλήρου δερμάτινες, από δέρμα υψηλής ποιότητας. Είναι απαιτητικές στη συντήρηση, όχι μόνο πριν από τη δραστηριότητα αλλά και κατά τη διάρκειά της (π.χ. το βράδυ στην κατασκήνωση). Χωρίς φροντίδα, μπορεί να αρχίσουν να μπάζουν νερό ήδη μετά από δύο ημέρες. Κατασκευαστικά, είναι προτιμότερο οι μπότες να έχουν όσο το δυνατόν λιγότερες ραφές.
Συντήρηση:
Καθαρισμός: Αφαιρέστε τη χοντρή βρωμιά με μια βούρτσα. Καθαρίστε τις λεπτότερες βρωμιές με νερό και πανί.
Στέγνωμα: Αφήστε τα να στεγνώσουν φυσικά. Ποτέ μην βάζετε τα παπούτσια πάνω στο καλοριφέρ ή δίπλα στο τζάκι. Η υψηλή θερμοκρασία καταστρέφει τις κόλλες και ξεραίνει το δέρμα. Αφήστε τα να στεγνώσουν φυσικά σε σκιερό μέρος.
Αδιαβροχοποίηση: Μετά το στέγνωμα, πρέπει να αδιαβροχοποιήσετε το δερμάτινο ή υφασμάτινο μέρος.
Με βάση το κερί: Χρησιμοποιούνται συνήθως μόνο σε ολοδέρματες μπότες. Καλό είναι να εφαρμόζεται σε προθερμασμένο δέρμα για να διεισδύει καλύτερα. Προστατεύει και από μηχανικές φθορές (γδαρσίματα).
Με βάση τη σιλικόνη ή τον φθοράνθρακα: Είναι κυρίως υδατοαπωθητικές.
📋 Checklist Αγοράς: Τι να ρωτήσετε στο κατάστημα
Πριν φτάσετε στο ταμείο, βεβαιωθείτε ότι έχετε κάνει τις σωστές ερωτήσεις και τις απαραίτητες δοκιμές:
Το Τεστ της Κατηφόρας: Φορέστε τα παπούτσια, δέστε τα καλά και περπατήστε στην κεκλιμένη ράμπα του καταστήματος. Τα δάχτυλά σας δεν πρέπει να χτυπούν μπροστά. Αν χτυπούν, στην πρώτη κατηφόρα στο βουνό θα υποφέρετε.
Το Τεστ του Δαχτύλου: Πριν δέσετε τα κορδόνια, σπρώξτε το πόδι τέρμα μπροστά. Θα πρέπει να χωράει ο δείκτης του χεριού σας ανάμεσα στη φτέρνα και το παπούτσι. Αυτός είναι ο απαραίτητος «αέρας» που χρειάζεται το πόδι όταν πρήζεται.
«Είναι για το βάρος μου;»: Μια μαλακή σόλα θα σας κουράσει αν κουβαλάτε 15 κιλά στην πλάτη. Όσο πιο βαρύ το σακίδιο, τόσο πιο στιβαρή πρέπει να είναι η σόλα..
Ώρα επίσκεψης: Πηγαίνετε στο κατάστημα το απόγευμα, όταν το πόδι είναι ήδη ελαφρώς πρησμένο από την ημέρα. Έτσι θα έχετε την πιο ρεαλιστική αίσθηση.
«Μπορεί να πάρει κραμπόν και τι είδους;»: Αν σκοπεύετε να πάτε στο βουνό τον χειμώνα, πρέπει να ξέρετε αν η μπότα δέχεται δετά ή ημιαυτόματα κραμπόν.
«Χρειάζεται ειδικό προϊόν για τη συντήρηση της μεμβράνης;»: Κάποια υλικά (π.χ. nubuck δέρμα) θέλουν ειδικά σπρέι για να μην χάσουν τη διαπνοή τους. Για πολυήμερες δράσεις χωρίς υποδομές, προτιμήστε μπότες με μεμβράνη, ελάχιστες ραφές και ραμμένη γλώσσα (για στεγανότητα)
«Πόσο σκληρή είναι η σόλα;»: Όσο χειρότερο το τερέν, τόσο πιο στιβαρή πρέπει να είναι η μπότα.Προσπαθήστε να λυγίσετε το παπούτσι με τα χέρια σας. Αν λυγίζει πανεύκολα, είναι για εύκολα μονοπάτια. Αν είναι “κούτσουρο”, προορίζεται για βράχια και χιόνια.
Συμπέρασμα
Το σωστό ορειβατικό παπούτσι δεν είναι έξοδο, είναι επένδυση στην απόλαυσή σας. Σας επιτρέπει να σταματήσετε να κοιτάτε το έδαφος φοβισμένοι και να αρχίσετε να απολαμβάνετε τη θέα. Κι αυτό, τελικά, είναι το πραγματικό νόημα του βουνού.
Επενδύστε στα πόδια σας – είναι η “μηχανή” που θα σας πάει στην κορυφή!
Εκεί που τα σύννεφα έχουν… δικό τους σπίτι (και χαρακτήρα!)
Πώς σχηματίζονται τα νέφη;
Η διαδικασία ξεκινά με την εξάτμιση του νερού από θάλασσες και στεριά. Οι υδρατμοί ανεβαίνουν στην ατμόσφαιρα, ψύχονται και συμπυκνώνονται γύρω από μικροσκοπικά σωματίδια (σκόνη, γύρη), σχηματίζοντας τα σύννεφα.
1. Το «Εργοστάσιο» Νεφών της Πιερίας
Γιατί ο Όλυμπος είναι πάντα «μες στις κάπνες» ενώ στην Κατερίνη έχει λιακάδα; Δεν είναι ο Δίας που καπνίζει την πίπα του. Είναι το Ορογραφικό Φαινόμενο. Φαντάσου την υγρασία του Αιγαίου να τρέχει με φόρα, να τρακάρει στο «τείχος» των 2.917 μέτρων και να αναγκάζεται να κάνει ορειβασία. Ψύχεται, συμπυκνώνεται και –τσουπ!– να σου το σύννεφο.
Τα σύννεφα «λατρεύουν» τον Όλυμπο για έναν πολύ συγκεκριμένο φυσικό λόγο: το Ορογραφικό Φαινόμενο.
Ενώ η γύρω περιοχή της Πιερίας και της Λάρισας είναι επίπεδη, ο Όλυμπος υψώνεται απότομα από το μηδέν στα σχεδόν 3.000 μέτρα. Αυτό δημιουργεί τα εξής:
1. Η «Υποχρεωτική» Ανύψωση (Orographic Lift)
Όταν οι αέριες μάζες (ειδικά οι υγρές από το Αιγαίο) κινούνται προς τη στεριά, συναντούν το «τείχος» του Ολύμπου. Μην έχοντας άλλη διέξοδο, ο αέρας αναγκάζεται να ανηφορίσει απότομα τις πλαγιές.
Καθώς ανεβαίνει, ο αέρας ψύχεται (λόγω χαμηλότερης πίεσης).
Η ψύξη προκαλεί τη συμπύκνωση των υδρατμών.
Αποτέλεσμα: Σχηματίζονται σύννεφα ακριβώς πάνω από το βουνό, ενώ λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, εκεί που ο αέρας δεν αναγκάστηκε να ανέβει, ο ουρανός παραμένει καθαρός.
2. Το Φαινόμενο της «Ψυχρής Παγίδας»
Λόγω του τεράστιου όγκου του, ο Όλυμπος διατηρεί συχνά χαμηλότερες θερμοκρασίες από την πεδιάδα. Αυτό δημιουργεί ένα τοπικό χαμηλό βαρομετρικό, που «ρουφάει» την υγρασία από τον Θερμαϊκό κόλπο. Η υγρασία αυτή εγκλωβίζεται στις χαράδρες (όπως τα Μεγάλα Καζάνια ή ο Ενιπέας) και δημιουργεί μόνιμη νέφωση ή ομίχλη, ακόμα και με καλοκαιρία.
3. Η «Θερμική» Ανύψωση
Το καλοκαίρι, οι βράχοι του Ολύμπου ζεσταίνονται από τον ήλιο. Ο ζεστός αέρας πάνω από τα βράχια ανεβαίνει σαν αερόστατο (θερμικά ρεύματα). Όταν συναντήσει τον πιο ψυχρό αέρα στα 2.500+ μέτρα, δημιουργεί αμέσως τα χαρακτηριστικά λευκά «βαμβακερά» σύννεφα (Σωρείτες), που συχνά εξελίσσονται σε τοπικές καταιγίδες μόνο πάνω από το βουνό.
4. Το Φαινόμενο Föhn (στη δυτική πλευρά)
Συχνά θα προσέξεις ότι ο Όλυμπος έχει σύννεφα από την πλευρά της Πιερίας (ανατολικά), αλλά από την πλευρά της Ελασσόνας (δυτικά) ο καιρός είναι «στεγνός». Αυτό συμβαίνει γιατί τα σύννεφα «αδειάζουν» όλη τους την υγρασία ως βροχή στην ανατολική πλευρά και, περνώντας την κορυφή, ο αέρας κατεβαίνει στεγνός και θερμός.
Extra Tip: Αν στο Λιτόχωρο πίνεις φρέντο με ήλιο, κοίτα ψηλά. Αν το βουνό «βράζει», ετοιμάσου για δωρεάν ντους σε 20 λεπτά.
2. Γνωρίστε τους «Celebrities» του Ουρανού
Στον Όλυμπο δεν έχουμε απλώς «σύννεφα». Έχουμε VIPs με ονοματεπώνυμο:
Ο «Σκούφος» (Cap Cloud): Το σύννεφο που κάθεται ακριβώς στην κορυφή σαν μπερές. Αν ο Μύτικας φοράει καπέλο, μάλλον έχει «πονοκέφαλο» και θα βρέξει. Είναι ένδειξη αυξημένης υγρασίας στα ανώτερα στρώματα.
Η «Σημαία» (Banner Cloud): Το πιο πατριωτικό σύννεφο! Ανεμίζει από την κορυφή προς το κενό. Στην πραγματικότητα, ο αέρας τρέχει τόσο γρήγορα που «ρουφάει» υδρατμούς στην πίσω πλευρά. Εμφανίζεται συχνά στις κορυφές του Ολύμπου (όπως ο Μύτικας) όταν ισχυροί άνεμοι χτυπούν την πλαγιά. Το σύννεφο μοιάζει να «κρέμεται» από την κορυφή σαν σημαία, παρόλο που ο υπόλοιπος ουρανός μπορεί να είναι καθαρός.
Τα UFO (Lenticular): Μοιάζουν με ιπτάμενους δίσκους και σχηματίζονται πάνω από τον Όλυμπο όταν ο αέρας ρέει πάνω από το βουνό δημιουργώντας κύματα. Μην καλέσεις τη NASA. Είναι εντυπωσιακά αλλά και προειδοποίηση για ισχυρούς ανέμους.
3. «Κοφτό» vs «Κόψιμο»: Μην τα μπερδέψεις, θα σε ψάχνουμε!
Δύο λέξεις που ακούγονται ίδιες, αλλά αν τις μπερδέψεις, τα πόδια σου θα διαμαρτυρηθούν:
Το Κοφτό: Η ανηφόρα που σου «κόβει» την ανάσα. Είναι ο σύντομος (αλλά εξαντλητικός) τρόπος για να ανέβεις στο Οροπέδιο των Μουσών.
Το Κόψιμο (Ζωνάρια): Το οριζόντιο «μπαλκόνι» κάτω από τις κορυφές. Περπατάς και στα δεξιά σου έχεις το δέος των Μεγάλων Καζανιών. Εκεί τα σύννεφα κάνουν πάρτι και εσύ νιώθεις ότι περπατάς στον ουρανό.
4. Πού να κάτσεις για να χαζέψεις (Cloud-Watching)
Στον Όλυμπο, τα φαινόμενα αυτά είναι πολύ έντονα λόγω της απότομης υψομετρικής διαφοράς από το Αιγαίο Πέλαγος, κάτι που κάνει την παρατήρησή τους από την ακτή της Πιερίας (π.χ. από την Παραλία Κατερίνης ή τον Πλαταμώνα) πραγματικά εντυπωσιακή.
Για τους τεμπέληδες: Θέση «Σταυρός». Πας με το αμάξι, έχεις την Πιερία στο πιάτο και βλέπεις τα σύννεφα να σκαρφαλώνουν σαν ορειβάτες.
Για τους Pro:Οροπέδιο των Μουσών. Εδώ είσαι πάνω από τα σύννεφα. Βλέπεις ένα λευκό «πάπλωμα» να καλύπτει όλο τον Θερμαϊκό και νιώθεις τουλάχιστον… ημίθεος.
Κορυφή Σκολιό (2.909μ.): Προσφέρει ίσως την πιο «δραματική» θέα προς τα Μεγάλα Καζάνια, όπου τα σύννεφα συχνά στροβιλίζονται μέσα στον παγετωνικό κύκλο, δημιουργώντας μοναδικούς σχηματισμούς.
Συμβουλές για Φωτογραφία Νεφών:
Η καλύτερη ώρα είναι η ανατολή ή το ηλιοβασίλεμα, όταν το φως δίνει όγκο και χρώμα στα σύννεφα. Τα πιο εντυπωσιακά σύννεφα στον Όλυμπο σχηματίζονται συχνά μετά από μια καταιγίδα ή όταν πνέουν ισχυροί ανατολικοί άνεμοι.
5. Οδηγός Επιβίωσης (για να μη πάει η φάπα σύννεφο…)
Προσοχή στα «κουνουπίδια»: Αν δεις σύννεφα να ψηλώνουν απότομα σαν κουνουπίδια (Σωρειτομελανίες) το μεσημέρι, τρέξε! Ετοιμάζουν καταιγίδα με κεραυνούς.
Να ντυθείς σαν κρεμμύδι: Η υγρασία των σύννεφων στον Όλυμπο σε διαπερνά πριν προλάβεις να τραγουδήσεις το «Συννεφιασμένη Κυριακή» 162 φορές. Πολλές στρώσεις ρούχων και πάντα ένα αδιάβροχο.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα βρεθείτε στην Πιερία, σηκώστε το βλέμμα ψηλά. Ο Όλυμπος έχει πάντα μια ιστορία να πει μέσα από τα σύννεφά του – αρκεί να ξέρετε να τη διαβάσετε! Εσείς έχετε καταφέρει να “αιχμαλωτίσετε” στον φακό σας κάποιον από τους Celebrities του βουνού; Έχετε φωτογραφία πάνω από το λευκό πάπλωμα των νεφών ή μήπως ένα εντυπωσιακό “UFO” πάνω από τον Μύτικα; Μοιραστείτε τις δικές σας φωτογραφίες στα σχόλια και ας γεμίσουμε τον τοίχο μας με τη μαγεία του μυθικού βουνού!
