Η ιστορία των διαφόρων αναρριχητικών τεχνικών εκτείνεται τόσο βαθιά στο παρελθόν όσο και η πρώτη δραστηριότητα του ανθρώπου στα βουνά. Αν και οι πρώτες αναβάσεις υποκινήθηκαν από εντελώς μη αθλητικά ενδιαφέροντα, οι τεχνικές προώθησης που επέτρεψαν αυτές τις αποστολές άρχισαν να αναπτύσσονται ήδη από τότε.
Οι απαρχές των εξειδικευμένων αναρριχητικών τεχνικών με τη σύγχρονη έννοια μπορούν να χρονολογηθούν στην Ευρώπη τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα, όταν άρχισε να αναπτύσσεται στις Άλπεις το κυνήγι αγριοκάτσικων και η συλλογή ορυκτών. Οι περισσότεροι κυνηγοί ή συλλέκτες προέρχονταν από χωριά των προπόδων και σταδιακά έγιναν περιζήτητοι ορεινοί οδηγοί. Την εποχή εκείνη, οι άνθρωποι πήγαιναν στα βουνά και από δίψα για γνώση, γεγονός που συνέβαλε στη χαρτογράφηση του τοπίου.
Το πρώτο μεθοδολογικό εγχειρίδιο για ορειβάτες ήταν η πραγματεία του Josias Simler (Γιοζίας Ζίμλερ) από τη Ζυρίχη, “Περί των δυσκολιών των ταξιδιών στις Άλπεις” (1574). Εκτός από γεωλογικές και μετεωρολογικές παρατηρήσεις, παρείχε συμβουλές για την αντιμετώπιση χιονοστιβάδων, την αποφυγή των ρωγμών στους παγετώνες, καθώς και τη χρήση σχοινιών και υποδημάτων με καρφιά.
Η Εποχή των Ορεινών Οδηγών
Οι τεχνικές ανάβασης τότε ήταν απλές και χρηστικές. Όπου δεν έφταναν τα χέρια και τα πόδια, χρησιμοποιούσαν σκάλες, κορμούς ή ξύλινα κοντάρια. Πρωταγωνιστές ήταν οι ντόπιοι ορεινοί, για τους οποίους η καθοδήγηση επισκεπτών έγινε πηγή εισοδήματος. Η πελατεία τους αποτελούνταν από ρομαντικούς περιηγητές και επιστήμονες. Τα ονόματα των περισσότερων πρωτοπόρων παραμένουν άγνωστα, παρόλο που εκείνοι συνέβαλαν καθοριστικά στη γέννηση της ορειβασίας.
19ος Αιώνας: Η Γέννηση του Αθλήματος
Μόνο τον 19ο αιώνα μπήκαν στα βουνά αμιγώς αθλητικές φιλοδοξίες. Μετά την κατάκτηση των περισσότερων γνωστών κορυφών, απέμειναν στην Ευρώπη μόνο οι πιο δύσκολες αιχμές. Έτσι γεννήθηκε ο όρος «αλπινισμός». Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι πρώτοι ορειβατικοί σύλλογοι (Alpine Clubs).
Ορόσημα και Προσωπικότητες
Η τεχνική εξελίχθηκε παράλληλα με την αυξανόμενη δυσκολία:
- 1865: Η δραματική πρώτη ανάβαση στο Matterhorn (Μάττερχορν) από τους E. Whymper (Έντουαρντ Γουίμπερ) και M. Croz. (Μισέλ Κρο)
- 1878: Με την κατάκτηση της βόρειας πλευράς του Grand Dru από τον C. Dent (Κλίντον Ντεντ), ξεκινά η εποχή των «μεγάλων ορθοπλαγιων» (big faces), που κορυφώθηκε το 1938 με τη βόρεια πλευρά του Eiger (Άιγκερ) (Heckmair, Vörg, Kasparek, Harrer) (Άντερλ Χέκμαϊρ, Λούντβιχ Βεργκ , Φριτς Κάσπαρεκ , Χάινριχ Χάρερ).
- 1950: Η πρώτη κατάκτηση κορυφής άνω των 8.000 μέτρων (Annapurna) από τους M. Herzog και L. Lachenal (Μορίς Ερζόγκ, Λουί Λασενάλ).
Οι Τρεις Μεγάλοι «Βελτιωτές»
Στις αρχές του 20ού αιώνα, τρεις προσωπικότητες άλλαξαν την τεχνική και την ασφάλιση:
- Otto Herzog (Όττο Χέρτσογκ): Χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το καραμπίνερ (εμπνευσμένο από την πυροσβεστική) και ανέπτυξε την τεχνική ασφάλισης.
- Hans Fiechtl (Χανς Φίχτλ): Εισήγαγε το κάρφωμα ασφαλειών (καρφιών) στο βράχο. Το κλασικό πλακέ καρφί ονομάζεται ακόμα και σήμερα «φίχτλε» (fichtle).
- Hans Dülfer (Χανς Ντύλφερ): Η κορυφαία προσωπικότητα. Σε αυτόν οφείλουμε τεχνικές που χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, όπως η αναρρίχηση σε σχισμές, το εκκρεμές (pendulum) και η κλασική μέθοδος καταρρίχησης (Rappel) που φέρει το όνομά του (Dülfersitz).
Ελεύθερη έναντι Τεχνητής Αναρρίχησης
Αρχικά, οι αναβάσεις γίνονταν «ελεύθερα» (free climbing). Όμως, με τα νέα τεχνολογικά μέσα, από τη δεκαετία του 1930 έως και το 1970, κυριάρχησε η τεχνητή αναρρίχηση (aid climbing). Σε αυτό το στυλ, ο ορειβάτης χρησιμοποιεί βοηθήματα (σκάλες, καρφιά) όχι μόνο για ασφάλεια αλλά και για να προωθηθεί. Αυτό επέτρεψε την ανάβαση σε ορθοπλαγιές που μέχρι τότε θεωρούνταν ακατόρθωτες.
Το 1961 στην Πολωνία γυρίστηκε ένα από τα σημαντικότερα και πιο εμβληματικά ντοκιμαντέρ στην ιστορία του παγκόσμιου ορειβατικού κινηματογράφου:
“Wariant L” (Παραλλαγή L)
- Σκηνοθεσία: Sergiusz Sprudin (Σέργκιους Σπρούντιν)
- Σενάριο & Αφήγηση: Jan Długosz (Γιάν Ντουούγκος) (θρυλικός αναρριχητής και συγγραφέας)
- Θέμα: Το φιλμ καταγράφει την ανάβαση μιας εξαιρετικά δύσκολης διαδρομής στην ανατολική ορθοπλαγιά του Mnich (Μοναχός) στα όρη Τάτρα (η ομώνυμη “Παραλλαγή L”).
Η Αντίδραση στην Ταινία
Η ταινία προκάλεσε αίσθηση στη διεθνή ορειβατική κοινότητα. Για πρώτη φορά, μια κάμερα ακολουθούσε τους αναρριχητές από τόσο κοντά, καταγράφοντας την υψηλή ένταση και το «μπαλέτο» των κινήσεων στον κάθετο τοίχο με πρωτοφανή ρεαλισμό. Δεν ήταν απλώς η καταγραφή μιας ανάβασης, αλλά μια ποιητική και ψυχολογική απεικόνιση του αγώνα του αναρριχητή. Απέσπασε πολυάριθμα βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ (συμπεριλαμβανομένων αυτών του Τρέντο και της Κορτίνα) και παραμένει σημείο αναφοράς για την αισθητική του ορειβατικού κινηματογράφου.
βίντεο από το 1961
Η Κρίση της Τεχνητής Αναρρίχησης και η Αναγέννηση του Ελεύθερου Στυλ
Ωστόσο, «κανένα δέντρο δεν ψηλώνει μέχρι τον ουρανό» και κάθε μέθοδος εξαντλεί κάποια στιγμή τη δυναμική της. Η κρίση επήλθε τη δεκαετία του 1970. Στην τεχνητή αναρρίχηση εισχώρησαν οι μέθοδοι του «ριβετερίσματος» (bolting), δηλαδή η τοποθέτηση ασφαλειών σε οπές που ανοίγονταν με τρυπάνι. Σύντομα έγινε αντιληπτό ότι με τη χρήση του μέγιστου αριθμού τεχνικών μέσων, κάθε ορθοπλαγιά μπορούσε να νικηθεί και ο άνθρωπος θα πετύχαινε πάντα.
Όμως, η εγγυημένη επιτυχία είναι «το καρφί στο φέρετρο» κάθε αθλήματος. Σιγά σιγά, ο θαυμασμός για όσους ολοκλήρωναν τέτοιες αναβάσεις άρχισε να εξασθενεί. Η νέα γενιά ορειβατών αναζήτησε λογικά το χαμένο νήμα της εξέλιξης εκεί που είχε διακοπεί από την τεχνητή αναρρίχηση. Το ιδανικό έγινε πλέον οι δύσκολες αναβάσεις με περιορισμό των τεχνικών μέσων. Ήταν η επιστροφή στην ελεύθερη αναρρίχηση (free climbing).
Reinhold Messner: Ο Προφήτης του Αλπικού Στυλ
Ένας από τους πρώτους προφήτες αυτών των νέων ιδεών στα βουνά ήταν ο Reinhold Messner (Ράινχολντ Μέσνερ). Κατανόησε πρώτος ότι, ενώ με τη χρήση όλης της διαθέσιμης τεχνολογίας ήταν δυνατό να κατακτηθεί κάθε τοίχος ή βουνό, η ορειβασία έχανε έτσι το αθλητικό της πνεύμα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αθλητική ορειβασία ξεκινά εκεί όπου ο ορειβάτης θέτει ο ίδιος κανόνες στον εαυτό του, ώστε να ξεπερνά τις δυσκολίες με τη δική του δύναμη, επιδεξιότητα και θέληση. Απέρριψε καθετί περιττό και όρισε τις αρχές του «αλπικού στυλ» (alpine style), το οποίο μετέφερε αμέσως μετά και στα υψηλότερα βουνά του κόσμου.
Η Κληρονομιά του Ψαμμίτη και η Αμερικανική Σχολή
Το ιδανικό της ελεύθερης αναρρίχησης, ωστόσο, δεν είχε εξαφανιστεί εντελώς από την Ευρώπη πριν από αυτό. Διατηρήθηκε με μοναδικό τρόπο στις περιοχές με ψαμμίτη (sandstone) της Σαξονίας και της Βοημίας, όπου τηρούνταν αυστηρά ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Χάρη στη μετανάστευση ενός από τους κορυφαίους ορειβάτες της Σαξονίας, του Fritz Wiessner (Φριτς Βίσνερ), στις ΗΠΑ, αυτό το ιδανικό της ελεύθερης αναρρίχησης άρχισε να εξαπλώνεται και στην Αμερική, κυρίως σε βραχώδη πεδία έξω από τα μεγάλα βουνά. Έτσι γεννήθηκε μια αυτόνομη βραχοαναρρίχηση, εστιασμένη αποκλειστικά στο ελεύθερο στυλ.
Η Επικράτηση της Ελεύθερης Αναρρίχησης
Η ελεύθερη αναρρίχηση επιβλήθηκε πλήρως στο μεταίχμιο των δεκαετιών 1970 και 1980. Ο Reinhold Messner την επανέφερε στα βουνά και οι Αμερικανοί στα βράχια. Έκτοτε, τα τεχνικά μέσα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την ασφάλιση έναντι πτώσης και δεν επιτρέπεται να βοηθούν την προώθηση του ορειβάτη προς τα πάνω. Αυτή η ιδέα της ελεύθερης αναρρίχησης καθορίζει την κατεύθυνση της αθλητικής εξέλιξης, καθώς και την εξέλιξη του εξοπλισμού, μέχρι σήμερα.
Η ιστορία της ορειβασίας στην Ελλάδα είναι μια διαδρομή που ξεκινά από τη μυθολογία και την ανάγκη, για να καταλήξει στον σύγχρονο αθλητισμό υψηλών επιδόσεων.
Ακολουθεί μια σύντομη ανασκόπηση των κυριότερων σταθμών της ορειβασίας στην Ελλάδα:
1. Οι Πρώτες Αναβάσεις (Προϊστορία – 19ος αιώνας)
Στην αρχαιότητα, τα βουνά θεωρούνταν ιερά (π.χ. Όλυμπος, Παρνασσός). Οι πρώτες καταγεγραμμένες αναβάσεις έγιναν κυρίως για στρατιωτικούς ή θρησκευτικούς λόγους. Το 1802, ο Γάλλος περιηγητής François Pouqueville (Φρανσουά Πουκεβίλ) ανέβηκε στα Τζουμέρκα, σηματοδοτώντας την αρχή του περιηγητικού ενδιαφέροντος.
2. Η Κατάκτηση του Μύτικα (1913)
Το σημαντικότερο ορόσημο είναι η 2α Αυγούστου 1913, όταν οι Ελβετοί Frédéric Boissonnas και Daniel Baud-Bovy (Φρεντερίκ Μπουασονά και Ντανιέλ Μποντ-Μποβί), με οδηγό τον Λιτοχωρίτη Χρήστο Κάκαλο, πάτησαν για πρώτη φορά στην κορυφή του Ολύμπου, τον Μύτικα (2.918μ.).
Ο Χρήστος Κάκαλος
3. Οργάνωση και Πρώτοι Σύλλογοι (1930 – 1950)
Το 1930 ιδρύεται ο Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος (ΕΟΣ), ο οποίος έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία καταφυγίων και τη σηματοδότηση μονοπατιών. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ορειβασία αρχίζει να αποκτά πιο μαζικό χαρακτήρα.
4. Η Ανάπτυξη της Τεχνικής Αναρρίχησης (1960 – 1980)
Στις δεκαετίες αυτές, Έλληνες ορειβάτες άρχισαν να ανοίγουν δύσκολες διαδρομές σε μεγάλες ορθοπλαγιές, όπως στη Βαράσοβα, τη Γκιώνα και τον Όλυμπο. Προσωπικότητες όπως ο Σπήλιος Αγαπητός και αργότερα η νέα γενιά αναρριχητών εισήγαγαν σύγχρονες τεχνικές ασφάλισης.
5. Εξωτισμός και Ιμαλάια (1985 – Σήμερα)
Το 1985 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ελληνική αποστολή στα Ιμαλάια (Annapurna). Η κορύφωση ήρθε το 2004, όταν η Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας και Αναρρίχησης (ΕΟΟΑ) οργάνωσε την αποστολή που οδήγησε τους πρώτους Έλληνες στην κορυφή του Έβερεστ.
6. Η Σύγχρονη Εποχή
Σήμερα, η Ελλάδα αποτελεί παγκόσμιο πόλο έλξης για την αναρρίχηση (ιδιαίτερα η Κάλυμνος και το Λεωνίδιο), ενώ το ορειβατικό σκι και το ορεινό τρέξιμο γνωρίζουν τεράστια άνθηση.
(Κάκαλος,Μπουασονά και Μποντ-Μποβί)
Αφήστε μια απάντηση